Хайгуулын эсвэл ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч та сонирхсон талбайнхаа хилийг KML/KMZ файл, полигон эсвэл булангийн солбицлоор, мөн хайж буй эрдсээ (жишээ нь алт) бидэнд илгээнэ. Бид олон спектрийн, шаардлагатай үед гиперспектрийн хиймэл дагуулын өгөгдлөөр шинжилж, хүдэржилтийн магадлалтай бүс, өөрчлөлтийн хүрээ, хагарал хугарлыг харуулсан тайланг PDF болон GIS файлаар хүргэнэ. Хугацаа нь талбайн хэмжээ, эрдсийн нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалж 5-20 ажлын өдөр. Үнийн санал авах нь үнэгүй, шинжилгээ нь төлбөртэй.
Хугацаа 5-20 ажлын өдөр
Хариу PDF + GIS файл
Үнийн санал авах үнэгүй
Хиймэл дагуулаар алт хайх гэдэг нь алтыг нүдээр харах биш, алтат бүсэд тохиолддог гадаргуугийн шинж тэмдгийг олох арга юм. Төмрийн исэл, шавар ба серицитийн өөрчлөлт, цахиуржилт, хагарлын шугамууд хиймэл дагуулын зурагт өөр өнгө, өөр спектр өгдөг. Эдгээрийг газар хөндөлгүйгээр шинжилж, юуны өмнө хаана дээж авах, хаана хэмжилт хийхээ тодорхойлно. Энэ хуудсанд Монголын лиценз эзэмшигчид юу илгээж, юу авах, АМГТГ-ын лицензийн системд талбайгаа хэрхэн шалгах, Говь, хээр, уулын газар хиймэл дагуул юуг харж, юуг харахгүй байдгийг тодорхой бичлээ.
Туршаад үзэх: Хайгуулын лицензийн жилийн төлбөрийн тооцоолуур →
“Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн 4.8 хувь нь ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлтэй талбай байна.”
Хиймэл дагуулаар алт хайх: юу илгээж, юу авч, хэд хоног хүлээх вэ
Хиймэл дагуулаар алт хайх манай ажлын дараалал энгийн. Та бидэнд талбайгаа өгнө, бид шинжилгээгээ хийж тайлангаа буцаана. Талбайн хэмжээ жижиг ч, хэдэн арван мянган га ч байж болно. Тэр дундаа 5,000-10,000 гектар орчим талбайг лиценз эзэмшигчид элбэг илгээдэг гэдгийг тэмдэглэе. Энэ хэмжээ нь нэг лицензийн хуулийн дээд хэмжээнээс (150,000 га) хавьгүй бага боловч Монголын хүчинтэй лицензийн дундаж талбайгаас хэд дахин том байдаг. АМГТГ-ын нийтэлсэн 2,862 лицензийн 7.58 сая га талбайг хувааж үзвэл нэг лицензэд дунджаар 2,650 орчим га ногдоно (энэ нь манай тооцоо, ашиглалтын жижиг лиценз тоонд багтсан).
Таны илгээх зүйл
- Талбайн хил. KML эсвэл KMZ файл, полигон, эсвэл булангийн солбицол. Монголын хайгуулын талбай хуулиар уртраг, өргөргийн шугамаар хүрээлэгдсэн дөрвөн өнцөгт байдаг тул ихэнхдээ дөрвөн булангийн цэг хангалттай.
- Байршил. Аймаг, сум, боломжтой бол лицензийн дугаар. Лицензийн дугаар нь бидэнд тайлан дээрх талбайн хилийг таны албан ёсны хилтэй тулгахад тусална.
- Хайж буй эрдэс. Алт гэж бичнэ. Зэс, мөнгө зэрэг хавсарсан эрдсийг мөн бичиж болно, учир нь алт нь зэсийн порфирын тогтолцоонд ч тохиолддог.
- Таны хэрэгцээ. Лицензээ шинээр авахаар бэлдэж байна уу, эзэмшиж буй талбайгаа үнэлж байна уу, эсвэл хэсгийг нь буцаах уу. Энэ нь тайланг ямар чиглэлд нарийвчлахыг тодорхойлно.
Таны авах зүйл
Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээний үр дүнд бид Premium эрдэс баялгийн тайлан гаргадаг. Тайланд өндөр магадлалтай бүсүүд, магадлалын дулааны зураг, бүсийн ойролцоо байршил ба гүнний мужийн тооцоо, геологийн тайлбар (хагарал, өөрчлөлт, эх чулуулаг), улирлын хоорондын аномалийн баталгаажуулалт орно. Premium+ тайлан нь үүн дээр TargetMax™ өрөмдлөгийн мэдээлэл, судалтын өнцгийн зөвлөмж, судал ба эрдсийн тархалтын гурван хэмжээст загвар, цаашдын алхмын зөвлөмж нэмнэ.
| Хэсэг | Юу агуулсан бэ | Хэлбэр |
|---|---|---|
| Магадлалын зураг | Таны талбай дахь алтат бүсийн магадлалын дулааны зураг, өндөр потенциалтай бүсүүд | PDF, GIS |
| Геологийн тайлбар | Хагарал, өөрчлөлтийн хүрээ, эх чулуулгийн тайлбар | |
| Байршил ба гүн | Бүс тус бүрийн ойролцоо байршил, гүнний мужийн тооцоо | PDF, GIS |
| Улирлын баталгаажуулалт | Өөр өөр улирлын зургаар аномалийг давхар шалгах | |
| TargetMax™ (Premium+) | Өрөмдлөгийн өнцгийн зөвлөмж, 3D загвар, дараагийн алхам | 3D, PDF |
Хүргэлтийн хугацаа 5-20 ажлын өдөр. Хэрэв таны талбай нэг сав газрын жижиг хэсэг, цэгцтэй геологитой бол богино хугацаанд, том талбай эсвэл хэд хэдэн эрдсийг нэгэн зэрэг хайвал урт хугацаанд бэлэн болно. Бид өгөгдлийн эх үүсвэрийг (олон спектр эсвэл гиперспектр) талбай бүрт тохируулж сонгоно. Талбайгаа mining.farmonaut.com дээр “Уурхайн талбайгаа зураглах” (Map Your Mining Site) хэсгээр зурж өгөх, эсвэл үнийн саналын маягтаар файлаа илгээж болно. Маягтыг илгээсний дараа манай баг тантай холбоо барьж файл, солбицлоо баталгаажуулна.
Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээний гаргадаг зүйл бол хайгуулын бай. Энэ нь тонн, агуулга бүхий батлагдсан нөөц биш. Хиймэл дагуулын шинжилгээ нь өрөмдлөг, дээж, хээрийн геологийн ажлыг орлохгүй. Гэхдээ эдгээр ажлыг хаанаас эхлэхийг тодорхой болгож, хөрөнгөө хамгийн сонирхолтой бүсэд төвлөрүүлэх боломж өгнө.
АМГТГ ба Ашигт малтмалын тухай хуулийн лицензийн систем
Монголд ашигт малтмал хайх, олборлох тусгай зөвшөөрлийг төрийн захиргааны байгууллага болох Ашигт малтмал, газрын тосны газар (АМГТГ, англиар MRPAM) бүртгэж олгодог. Эрх зүйн үндэс нь Ашигт малтмалын тухай хууль. Тус хуулийн legalinfo.mn дахь нэгтгэсэн найруулгад 2023 оны 1-р сарын 6, 2024 оны 1-р сарын 12-ны өдрийн нэмэлт, өөрчлөлт тусгагдсан байна. Хуулийн 7.1-д хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдсан, Монгол Улсад татвар төлөгч хуулийн этгээдэд олгохоор заасан. Иймээс хувь хүн, гадаадын компани шууд лиценз эзэлж чадахгүй, Монголд бүртгэлтэй хуулийн этгээдээр дамжина.
7.3-т бичил уурхайгаар олборлохоос бусад тохиолдолд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал эрэх, хайх, ашиглахыг хориглосон. Харин тойм судалгаа гэдгийг хууль газрын хэвлийг хөндөхгүйгээр дээж авах, мэдээлэл ашиглах, агаарын зураг авах аргаар хийх геологийн судалгаа гэж тодорхойлсон (4.1.3). Хиймэл дагуулаар алт хайх манай шинжилгээ газар дээр очихгүй, зөвхөн зургийн өгөгдөл боловсруулдаг ажил учир эзэмшигчийн талбайд нэвтрэх, газар хөндөх зүйл огт гардаггүй. Гэхдээ бид хуулийн зөвлөх биш. Таны лицензийн статус, хуулийн тайлбарын асуудлаар хуульч эсвэл АМГТГ-аас лавлана уу.
Хайгуулын ба ашиглалтын лицензийн ялгаа
| Үзүүлэлт | Хайгуулын лиценз | Ашиглалтын лиценз |
|---|---|---|
| Талбайн хэмжээ | 25 га-аас 150,000 га хүртэл (17.7) | Уурхайн талбай, төлбөрийг уурхайн талбайн гектараар тооцно |
| Эхний хугацаа | 3 жил (20.6) | 30 жил (26.5) |
| Сунгалт | 3 жилээр 3 удаа, нийт 12 жил хүртэл (21.1.5) | 20, 20 жилээр хоёр удаа, нөөцийн хэмжээнээс хамаарна (27.1.7) |
| Олгох арга | Сонгон шалгаруулалт: техникийн санал ба үнийн санал (17-20-р зүйл) | Хайгуулын лиценз эзэмшигч талбайн аль ч хэсэгт онцгой эрхээрээ авна (21.1.3) |
| Жилийн төлбөр | Гектар тутамд 145 төгрөгөөс 7,250 төгрөг хүртэл, жилээр нэмэгдэнэ | АМГТГ-ын хуудсанд 21,750 ба 7,250 төгрөгийн хоёр хэмжээ байна |
Ашиглалтын лицензийн төлбөрийн хоёр хэмжээний аль нь алтад хамаарахыг АМГТГ-ын хуудас тодорхой ялгаж өгөөгүй. Доод хэмжээ нь шохойн чулуу, нүүрс, дотоодын үйлдвэрлэлийн эрдсийн мөрөнд харагддаг. Тиймээс алтын ашиглалтын төлбөрийг АМГТГ-аас лавлаж баталгаажуулах нь зөв. Нөөц ашигласны төлбөрийн хувьд 2019 оны 11-р сарын 22-ны нэмэлт, өөрчлөлтийн хуулиар Монголбанк эсвэл эрх бүхий банкинд тушаасан алтад 5 хувийн хувь хэмжээ тогтоосон.
Хайгуулын лицензийг сонгон шалгаруулалтаар хэрхэн авдаг вэ
Хайгуулын талбайг Засгийн газар солбицлоор нь батална (17.3). Үүнээс өмнө аймаг, нийслэлийн Засаг дарга энэ талбай байрших сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын саналыг авч, 45 хоногийн дотор хариу өгөх үүрэгтэй (17.2). Сонгон шалгаруулалтын урилгыг 30-аас доошгүй хоногийн өмнө үндэсний хэмжээний өдөр тутмын сонин болон бусад хэвлэл мэдээллээр нийтэд зарладаг (17.4). Оролцогч нь хуулийн этгээдийн бүртгэлийн гэрчилгээ, үйлчилгээний хөлс төлсөн баримт, техникийн санал (хайгуулын ажлын төрөл, хэмжээ, хугацаа, өртөг, байгаль орчны зардал), битүүмжилсэн үнийн санал, татвар төлөгчийн тодорхойлолт, босго үнийн баримтыг цахим хэлбэрээр ирүүлнэ (18.1).
АМГТГ-ын сонгон шалгаруулалтын хуудас дээр 2018 оны 2-р сарын 13-ны өдрийн А/28 тоот журам (2020 оны 4-р сарын 2-нд өөрчлөгдсөн), оролцогчийн гарын авлага, СШ-05 (санал), СШ-02 (үнийн санал), СШ-08 (талбайн байршил, булангийн цэгийн зураг) маягтууд, дугаарлагдсан урилгууд байрладаг. Хуудсанд жагсаасан хамгийн сүүлийн урилга 106 дугаартай байсан. Шалгарсан этгээд эхний жилийн төлбөрөө ажлын 10 өдөрт (34.1), дараа нь ажлын 3 өдөрт лиценз авна (20.6).
Парламентын сайтад Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төсөл байна. Төсөлд хайгуулын лицензийн хугацаа, төлбөр, олгох журмыг өөрчлөх санал багтсан. Бидний баталж чадсан хэмжээгээр энэ төсөл батлагдаагүй, иймээс энэ хуудасны хэмжээ, хугацаа, төлбөр одоо хүчинтэй мэдээлэлд тулгуурлав. Шинэ хууль гарсан тохиолдолд АМГТГ-ын хуудас, legalinfo.mn-ээс шалгана уу. Mongolia Weekly-ийн тойм төслийг 2026 оны 5-р сарын 26-нд өргөн мэдүүлсэн гэж бичсэн.
Хайгуулын лицензийн жилийн төлбөр ба талбайн хэмжээгээр тооцоолох нь
Хайгуулын лицензийн жилийн төлбөрийг талбайн гектараар тооцдог тул таны талбайн хэмжээ хамгийн чухал тоо болно. Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээг захиалахын өмнө энэ зардлыг мэдэх нь зүйтэй. АМГТГ-ын төлбөрийн хуудас (2026 оны 8-р сарын 20-нд шинэчлэгдсэн) хайгуулын лицензийн жилийн төлбөрийг гектар тутамд эхний жилд 145, 2-р жилд 290, 3-р жилд 435, 4-6-р жилд 1,450, 7-9-р жилд 2,175, 10-12-р жилд 7,250 төгрөг гэж заасан. Хуудас үүнийг Ашигт малтмалын тухай хуулийн 34-р зүйлтэй нийцүүлж төлөхийг сануулсан.
Тоонуудыг эрэмбэлж харахад төлбөр эхний гурван жил маш бага, дараа нь огцом өснө. 10-12-р жилд эхний жилийнхээс 50 дахин их. Иймээс урт хугацаагаар барьж буй том талбай нь тодорхой цэгээс хойш ашиггүй хэсгээ хадгалахад үнэтэй болдог. Хуулиар төлбөрийн хэмжээг лицензийн бүртгэлд бүртгэсэн талбайн хэмжээнээс тооцдог (34.3), харин талбайг хэсэгчлэн буцааж болдог (21.1.4).
Хайгуулын лицензийн жилийн төлбөрийн тооцоолуур
Тооцоо нь АМГТГ-ын төлбөрийн хуудсанд (2026.08.20-нд шинэчлэгдсэн) нийтлэгдсэн хайгуулын лицензийн гектар тутмын жилийн төлбөрийг талбайгаар үржүүлсэн дүн. Үйлчилгээний хөлс, хайгуулын доод зардал, татвар, нөхөн сэргээлт орохгүй. Ханшийг хоосон (0) орхивол ам.доллараар хөрвүүлэхгүй, өөрийн өдрийн албан ёсны ханшаа оруулж болно. Хууль өөрчлөгдвөл хэмжээ өөрчлөгдөх тул төлөхөөс өмнө АМГТГ-аас лавлана уу.
Жишээ тооцоо гаргая. Манай тооцоо АМГТГ-ын хүснэгтээс гаргасан цэвэр арифметик бөгөөд тодорхой клиентийн мэдээлэл биш. Нэг гектарт эхний гурван жилд нийт 870 төгрөг, дараагийн гурван жилд 4,350, 7-9-р жилд 6,525, 10-12-р жилд 21,750 төгрөг ногдоно. 12 жилийн нийлбэр нэг гектарт 33,495 төгрөг. Иймээс 5,000 га талбайд эхний гурван жил 4.35 сая, 12 жилийн нийлбэр 167.5 сая, 10,000 га талбайд эхний гурван жил 8.7 сая, 12 жилийн нийлбэр 335 сая төгрөг болно. Эдгээр нь зөвхөн лицензийн төлбөр, хайгуулын ажлын зардал энд ороогүй.
Хайгуулын лиценз эзэмшигч талбайн аль нэг хэсгийг эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөл, хяналтын дор буцаан өгч болно (21.1.4). Төлбөр бүртгэсэн талбайн хэмжээгээр тооцогддог тул дараагийн шатны өндөр төлбөр эхлэхээс өмнө талбайн сул хэсгийг шалгаж, шаардлагагүй хэсгээ буцаах нь зардлыг бууруулна. Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээ энэ шийдвэрт хэсэг тус бүрийн магадлалыг харьцуулж харах боломж өгдөг.
Талбай чөлөөтэй эсэхийг кадастрын системээр шалгах нь
Лиценз авах, худалдан авах, эсвэл хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээ захиалахаас өмнө талбай чөлөөтэй эсэхийг шалгах хэрэгтэй. АМГТГ-ын Кадастрын хэлтэс Уул уурхайн кадастрын компьютерчилсэн систем (УУККС) ажиллуулдаг. Систем нийтийн хэсэгтээ лицензийн жагсаалт, интерактив газрын зураг, сонгон шалгаруулалтын жагсаалт, статистик, мөн нэвтрэх хэсэгтэй. Систем Монгол, Англи хэлтэй. Газрын зураг дээр уртраг, өргөргийн талбар, давхарга сонгогч, талбай ба уртыг хэмжих хэрэгсэл байна.
Тусгай хэрэгцээний газрын давхаргууд
Системийн “Тусгай хэрэгцээний газар” цэс нь арван ангилалд хуваагдана: орд бүхий талбай, нөөцөд авсан талбай, стратегийн ач холбогдол бүхий орд, лицензжүүлэх боломжтой талбай, бичил уурхайн талбай, улсын тусгай хэрэгцээний газар, орон нутгийн тусгай хэрэгцээний газар, бусад тусгай газар, улсын тусгай хамгаалалттай газар, орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газар. Хайгуулын талбай нь хүчинтэй лиценз, нөөцөд авсан талбай, тусгай хэрэгцээний газартай давхцаж болохгүй (17.5.2, 17.5.3). Мөн хуулиар хайгуулын талбай уртраг, өргөргийн шугамаар хүрээлэгдсэн дөрвөн өнцөгт хэлбэртэй байх ёстой (17.5.1), улсын хил, нуур зэрэгтэй хиллэх хэсэгт л шулуун биш байж болно.
Нийтийн газрын зураг дээр харагдаж буй байдал нь албан ёсны бүртгэлээс хоцорч болно. Талбай чөлөөтэй гэсэн эцсийн хариуг АМГТГ-ын Кадастрын хэлтэс, УУККС-ийн албан ёсны шалгалтаас авч, огнотой дэлгэцийн зургаа хадгал. Манай хиймэл дагуулын шинжилгээ эрхийн бүртгэл, газрын эзэмшлийн шалгалтыг орлохгүй.
Гол, мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай хууль (2009) эдгээр газарт хайх, ашиглахыг хориглож, лиценз олгохгүй гэж заасан. Стратегийн ач холбогдол бүхий ордыг хуульд тусад нь зааж өгсөн. Хиймэл дагуулын зураг дээр ойн сан, усны эх, хамгаалалтын бүс нь сайн ялгарна, иймээс талбайгаа захиалахаасаа өмнө энэ давхаргуудтай давхцахыг шалгахыг зөвлөе.
Дөрвөн алхамт шалгалт
- УУККС-ийн газрын зураг дээр талбайнхаа булангийн солбицлыг оруулж, хүчинтэй лиценз, лицензжүүлэх боломжтой талбайн давхарга ба хөрш лицензийн дугаарыг тэмдэглэнэ.
- Тусгай хэрэгцээний газар, нөөцөд авсан талбай, стратегийн орд, хамгаалалттай газартай давхцаж байгаа эсэхийг давхаргаар шалгана.
- Усны эх, ойн сан, усан сангийн хамгаалалтын бүстэй давхцахыг гаднаас нь шалгаж, аймаг, сумын Засаг даргын тамгын газраас лавлаж болно.
- Эцсийн хариуг АМГТГ-ын Кадастрын хэлтсээс авч, огнотой баримтыг хадгална. Дараа нь хиймэл дагуулын шинжилгээнд талбайн файлаа илгээнэ.
Монголын хайгуулын талбай дөрвөн өнцөгт байдаг тул лицензийн талбайн дөрвөн булангийн цэгийг бичиж өгвөл бидэнд хангалттай. Солбицлоо ямар системд (градус, минут, секунд эсвэл аравтын градус) бичсэнээ файл дотроо тодорхой тэмдэглээрэй. Манай талаас файлыг шалгаж, шаардлагатай бол хөрвүүлнэ.
Монголын алтны бүс нутгууд: ямар төрлийн орд юу өгдөг вэ
Хиймэл дагуулаар алт хайх арга нь ордын төрлөөс шууд хамаардаг тул Монголын алтны бүс нутгийг эхлээд мэдэх хэрэгтэй. Монгол Улсын алтны ордын тархалт нэг бүсэд цугларсан биш. Геологийн асуудлууд сэтгүүлд 2022 онд нийтлэгдсэн Монгол орны зарим алтны ордуудын хүдэржилт, гарал үүслийн харьцуулалт өгүүлэл Монголын алтны илрэлийг 23 металлогенийн бүсэд хуваадаг гэж бичсэн. Эпигенетик орд нь Au-Ag эпитермаль судал, орогенийн, интрузивтай холбоотой, скарн, порфир, төмрийн исэл-зэс-алтны төрөлд ангилагддаг. Орогенийн төрлийн ордууд зүсэлтийн бүс, нугалаасаар хяналттай бөгөөд ихэнхдээ гранитоид, метаседимент, метаморфын чулуулагт орших ба сульфидтай, алт агуулсан цахиурын томоохон судал үүсгэдэг, ховор тохиолдолд тархмал эсвэл штокверк хэлбэртэй байдаг.
Хангай-Хэнтийн бүс: хойд, төв Монгол
Дээрх өгүүлэл Хангай-Хэнтийн мужид Гацуурт, Харганат, Эрээн, Билүүт, Сүжигтэй, Улаанбулагийн ордуудыг (Зуунмодын ордын район, Хойд Хэнтийн бүс) авч үзсэн. Мөн Mongolian Geoscientist (Монголын геологич) сэтгүүлд 2018 онд нийтлэгдсэн Уянгын хүдрийн зангилаа дахь орогений төрлийн шинэ алтны илрэлийн судалгаа энэ бүсийн хүдэржилтийг тайлбарласан. Уянга нь Хангайн металлогенийн бүсэд, Девоны эрдэнэцогтын формацийн галт уул-тунамал чулуулагт байрладаг. Хүдэржилт нь кварц-сульфид, алт-хүнцэл, алт-сурьма-мөнгөн усны төрөлтэй, өөрчлөлтийн бүсэд цахиуржилт, лимонитжилт, берёзитжилт ажиглагдсан. 2016 онд цуглуулсан 40 орчим дээжийн шинжилгээгээр Бургэтэйн суваг дахь кварцын судал 0.96 г/т, Ултын илрэлд кварцын судлаар зүсэгдсэн кварцит-яшмын дээж 3.5 г/т хүртэл алт өгсөн гэж судлаачид бичжээ. Алтны агууламж жигд бус гэдгийг энэ тоонууд харуулдаг.
Бусад мужууд ба Говийн порфир
Тус өгүүлэл мөн Eg-Dzhida мужийн Тавт, Улзийтийн бүсийн Олон овоотын бүлэг ордууд, Өмнөд Монголын мужийн Undurnaran (Kharmagtai-Khunguut-Oyut Ulaan бүс), Төв-Зүүн Монголын мужийн Чандмань уулын ордуудыг харьцуулсан. Өмнөд Монголын Говийн хэсэгт порфир зэсийн системүүд орших бөгөөд тэнд Sentinel-2 болон EnMAP гиперспектрийн өгөгдлөөр хийсэн судалгаа гарсан. Badrakh, Albert нар (Mongolian Geoscientist, 2026) Зүүн өмнөд Монголын порфир зэсийн магадлалын судалгаанд Sentinel-2-ын индексийг 15 давхаргатай загварт ашиглаж, EnMAP-аар баталгаажуулсан. Энэ судалгаа зэсийн тухай боловч порфирын системд алт ихэвчлэн хавсарч ирдэг тул Говийн алт-зэсийн талбайд хиймэл дагуулыг хэрхэн ашиглахыг харуулдаг жишээ юм.
Лавлах тоо: үндэсний алтны олборлолт
АНУ-ын Геологийн албаны Minerals Yearbook, Mongolia 2023 өгүүлснээр 2023 онд Монголд 14,855 кг алт олборлосон нь өмнөх оноос 23 хувиар бага. Тус ном 2023 оны байдлаар Монголд 16 стратегийн орд байгааг, тэдгээрт алт багтдагийг мөн тэмдэглэсэн. Арилжааны алтны цэвэршүүлэх үйлдвэр байгаагүй тул ихэнх алтыг дотооддоо 94 хүртэлх хувийн цэвэршилтэй цутгамал алт болгон боловсруулсан гэжээ.
Орд ба шороон орд: хуулийн тодорхойлолт
Хууль ашигт малтмалын “үндсэн орд” ба “шороон орд”-ыг ялгадаг (4.1.10, 4.1.11). Үндсэн орд нь геологийн хувьсал, өөрчлөлтийн дүнд анхлан үүссэн чулуулагтайгаа нэг орон зайд байрлах эрдсийн хуримтлал. Шороон орд нь анхны чулуулгаасаа ялгарч, элэгдэл, механик үйл явцаар дахин хуримтлагдсан орд юм. Хиймэл дагуул үндсэн ордын өөрчлөлт, хагарал, хүдэржилтийн хүрээг илүү сайн харна. Шороон алтны хувьд голын хөндийн геоморфологи, хуучин сувгийг харж болох ч сэвсгэр хурдсын доорх алтыг шууд харахгүй. Энэ ялгааг тайландаа тодорхой бичиж өгдөг.
Монголын газар нутагт хиймэл дагуул юуг харж, юуг харахгүй вэ
Монгол бол хойд хэсэгтээ тайга, төвдөө хээр, урд хэсэгтээ Говийн цөлтэй том хэмжээний нутаг. Ж. Ганболдын 2005 оны Монголын бэлчээрийн нөөцийн өнөөгийн байдал өгүүлэлд нутгийн 80 орчим хувь нь далайн төвшнөөс 1000 м-ээс дээш өндөрт, дундаж өндөр 1,580 м, хамгийн өндөр нь Таван Богд (4,374 м) гэж бичсэн. Тус өгүүлэл нутгийг зургаан байгалийн бүсэд хуваасан бөгөөд хиймэл дагуулын шинжилгээнд тус бүр нь өөр өөр нөлөөтэй. Хиймэл дагуулаар алт хайх арга Монголд бүс бүрд өөр үр дүн өгдөг.
Говь ба цөлөрхөг хээр: хиймэл дагуулаар алт хайх ил харагдац
Ургамал сийрэг, чулуулаг ил гарсан газарт хиймэл дагуулын спектрийн шинжилгээ хамгийн сайн ажилладаг. Төмрийн исэл (лимонитжилт), шавар ба серицитийн эрдсийн (Al-OH), магни-төмрийн (Mg-Fe-OH) өөрчлөлт богино долгионы хэт улаан туяанд өөрийн шинж үлдээдэг. Badrakh, Albert нарын судалгаанд EnMAP-ийн өгөгдлөөр хүчтэй Al-OH өөрчлөлтийн 22.23 хувь нь загварын шилдэг пикселүүдтэй давхцсан гэж бичжээ. Гэвч Говьд мөн хязгаарлалт бий: салхинд зөөгдсөн элс, цөлийн хуяг, давсны хөрс зэрэг нь төмрийн оксид эсвэл шавартай төстэй шинж өгч, алтат өөрчлөлттэй андуурагдаж болно. Иймээс бид хиймэл дагуулын шинжилгээг геологийн тойргийн мэдээлэл, хагарлын шугамтай нийлүүлж, улирлын ялгаатай зургаар давхар шалгадаг.
Хээр ба ойт хээр: ургамлын бүрхэвч
Хээрийн болон ойт хээрийн бүсэд хиймэл дагуулаар алт хайхад зуны ногоон өвс чулуулгийн шинжийг далдалдаг. Ургамал хатсан улирал, өвс нэлээд ховор үе, цас хайлсны дараахан ургамал гараагүй үеийг сонгож хэдэн улирлын зургийг харьцуулбал өөрчлөлтийн бүсийг илүү тодорхой гаргаж болно. Бид улирлын аномалийн баталгаажуулалтыг тайландаа тусгадаг. Өвс, хөрсний хэсэг гүн хучилттай бол хиймэл дагуул хагарал, шугаман бүтэц, геоморфологийн шинж тэмдгийг ихэвчлэн хэлж өгдөг, харин хөрсний доорх хүдэржилтийг шууд харахгүй.
“Монголын нутгийн 80 орчим хувь нь далайн төвшнөөс 1000 м-ээс дээш өндөрт оршдог.”
| Байгалийн бүс | Нутгийн хувь | Хиймэл дагуулд ашигтай тал | Хязгаарлалт |
|---|---|---|---|
| Говь, цөл | 15.3% | Чулуулаг ил, өөрчлөлтийн бүс тод | Элс, давсны хөрс, хуурамч аномали |
| Цөлөрхөг хээр | 21.9% | Сийрэг ургамал, хатсан улиралд сайн харагдана | Нимгэн хучаас, бэлчээрийн хэсэг |
| Хээр | 25.9% | Хагарал, геоморфологи, улирлын харьцуулалт | Өвсний бүрхэвч чулуулгийг далдална |
| Ойт хээр | 23.3% | Нээлттэй гэрэлтэй хэсэгт өөрчлөлт | Ой, хойд налуугийн сүүдэр |
| Тайга | 3.9% | Бүтэц, геоморфологи | Ойн бүрхэвч, цас, цэвдэг |
| Өндөр уул | 4.5% | Ил хад чулуулаг | Цас, мөс, эгц налуу, сүүдэр |
Уул, тайга, мөнх цэвдэг: цас хаана хязгаарлах вэ
Хойд Монгол болон өндөр уулын бүсэд цас, мөнх цэвдэг, ой нь гол хязгаарлалт. Я. Жамбалжав нарын Permafrost and Periglacial Processes сэтгүүлд 2022 онд нийтлэгдсэн Монголын мөнх цэвдгийн тархалтын зураглалаар мөнх цэвдгийн бүс нийт нутгийн 29.3 хувийг (ойролцоогоор 462.8 мянган км²) эзэлж, үүнээс тасралтгүй цэвдэг 7.5 хувь, тасалдсан 8.1 хувь, сарнисан 7.1 хувь, тусгаарлагдмал 6.6 хувь байна. Цэвдэг хойд хэсэгт тасралтгүй, урд хэсэгт тусгаарлагдмал хэсэг хэлбэртэй байдаг гэдгийг судлаачид тэмдэглэжээ.
Хиймэл дагуул цас, мөс, ой, зузаан хөрсний доорх чулуулгийг шууд харахгүй. Цэвдгийн бүст цас хайлах цонх богино, хавар шавар ихтэй байдаг тул тод харагдах зураг цөөн. Ийм газарт бид зургийг ургамал, цас хамгийн бага үед сонгож, хагарал, шугаман бүтэц, геоморфологийн мэдээллийг гол болгон хэрэглэнэ. Үр дүнг хээрийн ажлаар баталгаажуулах нь тусгай шаардлага болно.
Хиймэл дагуулын нарийвчлал: 5,000-10,000 га хэдэн пиксел вэ
Европын сансрын агентлагийн Sentinel-2 нь 13 спектрийн сувагтай, 10 м нарийвчлалтай, 290 км өргөнтэй, 5 хоногийн давтамжтай. Нэг гектар нь 10 м хэмжээтэй 100 пикселтэй тэнцэнэ. Иймээс 5,000 га талбай 500 мянган, 10,000 га талбай 1 сая пиксел болно. Хиймэл дагуулаар алт хайх арга нэг лицензийн талбайг бүхэлд нь, жигд нарийвчлалтай шинжилж болохыг энэ харуулна. Хэт нарийн хэмжилт, гиперспектр эсвэл өндөр нарийвчлалтай зураг шаардлагатай үед бид тэдгээрийг талбайн онцлогт тохируулж сонгоно.
Монголын орон нутгийн мэдээллийн эх сурвалжууд
Талбайгаа захиалахаасаа өмнө өөрөө үзэж болох нийтийн мэдээллийн эх сурвалж Монголд сайн хөгжсөн. Эдгээрийг мэдсэнээр танд аль хэдийн байгаа геологийн мэдээллийг хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээний үр дүнтэй тулгах боломж олгоно.
- 📊 УУККС: cmcs.mrpam.gov.mn. Лицензийн жагсаалт, газрын зураг, тусгай хэрэгцээний газрын давхаргууд, сонгон шалгаруулалт, статистик.
- 📊 АМГТГ-ын кадастрын мэдээлэл: mrpam.gov.mn дээр хүчинтэй лицензийн тоо (2,862), лицензтэй талбай (7.58 сая га), нутаг дэвсгэрт эзлэх хувь (4.8%) 2026.VIII.31-ний байдлаар нийтлэгдсэн. Мөн лиценз эзэмшигчдийн жилийн жагсаалт байрладаг.
- Үндэсний геологийн алба (ngs.gov.mn): геомэдээллийн нэгдсэн систем, Веб ГИС (webgis.mris.mn), мета дата каталог (geonet.mris.mn), ашигт малтмалын орд, нөөцийн бүртгэл (publicgeomin.mris.mn), геологийн баримтын төв архив, үйлчилгээний тариф.
- 📊 Эрдэм шинжилгээ: Mongolian Geoscientist, Геологийн асуудлууд сэтгүүл, Үндэсний их сургуулийн Геологийн тэнхим.
- Нээлттэй хиймэл дагуулын өгөгдөл: Copernicus Sentinel-2 (ESA).
Лицензийн дугаар, талбайн булангийн солбицол, өмнө хийсэн геологийн тайлан эдгээр эх сурвалжид байгаа тохиолдолд тэдгээрийг бидэнд дамжуулбал тайланг нарийвчилж болно. Гэвч бид өөр улсын лицензийн порталын гарын авлагыг мөн манай цахим хуудсанд нийтэлсэн бөгөөд Монгол тэнд ороогүй, иймээс Монголын системийн мэдээллийг дээрх албан ёсны эх сурвалжаас авна уу.
5,000-10,000 гектар талбайн хувьд юу хийх нь зохистой вэ
Лиценз эзэмшигчдийн илгээдэг тод жишээ талбай 5,000-10,000 гектар орчим байдаг. Ийм талбайд хэдэн арван жижиг бүс байх нь элбэг. Бүгдийг нь нэгэн зэрэг хээрийн багаар, дээж авч шалгахад зардал өндөр, хугацаа урт. Хиймэл дагуулаар алт хайх нь энд хамгийн үр ашигтай хэсэгт орно: нэг талбайг бүхэлд нь хурдан шинжилж, дээж авах, хэмжилт хийх газрыг эрэмбэлнэ.
- Эхлээд талбай чөлөөтэй эсэхийг шалгана. УУККС ба АМГТГ-аас хүчинтэй лиценз, тусгай хэрэгцээний газартай давхцахыг тогтооно.
- Дараа нь хиймэл дагуулын шинжилгээ захиална. Талбайн хил, эрдэс (алт), хэрэгцээгээ бидэнд илгээнэ. Тайлан 5-20 ажлын өдөрт ирнэ.
- Тайланд тулгуурлан бүсүүдийг эрэмбэлнэ. Өндөр магадлалтай хэсгээс эхэлж нэхэн шинжилгээ, дээж, геохимийн хэмжилт хийнэ.
- Хээрийн ажлаар баталгаажуулна. Хагарал, судал, өөрчлөлтийг газар дээр нь шалгаж, дараа нь геофизик, өрөмдлөгийн төлөвлөгөө гаргана.
- Талбайн хэмжээгээ шийднэ. Сул хэсгийг буцаах эсэхийг лицензийн төлбөр өсөхөөс өмнө үнэлнэ.
Хэрэв лиценз шилжүүлэн авахаар үнэлж байгаа бол лицензийн дугаар, эзэмшигч, талбайн хил, хүчинтэй хугацаа, төлбөрийн төлөвийг УУККС болон АМГТГ-аас эхлээд шалгана уу. Хиймэл дагуулын шинжилгээ нь талбайн геологийн магадлалын талаар нэмэлт мэдээлэл өгч болох ч худалдан авах шийдвэрийг баталгаажуулахгүй. Энэ хэсэг нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хөрөнгө оруулалтын зөвлөгөө биш.
Бид лицензийн агент, газрын эрхийн зөвлөх, брокер, хөрөнгө оруулалтын зөвлөх биш. Манай ажил геологийн хэсэг: таны эзэмшиж буй эсвэл авахаар бэлдэж буй талбайд хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээ. Бид 100,000 гаас илүү талбайг, 20 гаруй төрлийн эрдсээр, 25 гаруй улсад шинжилсэн туршлагатай. Хиймэл дагуулын шинжилгээ нь ажлын эхний шатны хугацааг саруудаас өдөр болгон хүртэл богиносгож, хайгуулын эхний шатны зардлыг 80-85 хүртэл хувиар бууруулах боломжтой. Хиймэл дагуулын эрдэс илрүүлэх үйлчилгээ болон 3 хэмжээст эрдэсийн магадлалын зураглалын жишээг үзнэ үү.
Лиценз нь хайх, олборлох эрх бөгөөд орд байгаа гэсэн баталгаа биш. Хайгуулын лицензийн жилийн төлбөр 10-р жилээс эхний жилийнхээс 50 дахин өсдөг тул таамгаар барьсан талбай үнэтэй болдог. Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээ нь ямар хэсэгт мөнгө зарцуулахаа эхний шатанд шүүх хямд арга.
Талбайгаа илгээж, хайгуулын байгаа аваарай
Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээнд KML/KMZ файл, полигон эсвэл булангийн солбицлоо, мөн хайж буй эрдсээ илгээнэ үү. Үнийн санал авах нь үнэгүй, шинжилгээ нь төлбөртэй. Тайланг 5-20 ажлын өдөрт хүргэнэ.
Түгээмэл асуулт
Хиймэл дагуулаар алт хайх гэж юу вэ, алт шууд харагддаг уу?
Үгүй, хиймэл дагуул алтыг шууд харахгүй. Хиймэл дагуулаар алт хайх арга алтат бүсэд тохиолддог өөрчлөлт, эрдсийн спектр, хагарлын шугамыг олдог. Үр дүн нь хайгуулын бай, батлагдсан нөөц биш. Хээрийн ажил, дээж, өрөмдлөгөөр баталгаажуулна.
Талбайн хэмжээ хэдээс эхлэх вэ?
Хуулиар нэг хайгуулын лицензийн талбай 25 га-аас 150,000 га хүртэл (17.7). Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээнд бидэнд ихэвчлэн 5,000-10,000 га орчим талбай ирдэг, гэхдээ жижиг, том талбайг ч шинжилнэ. Талбай их байх тусам хугацаа 5-20 ажлын өдрийн дээд зах руу ойртоно.
Юу илгээх, хэзээ хариу авах вэ?
Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээнд KML/KMZ файл, полигон эсвэл булангийн солбицол, байршил, хайж буй эрдэс шаардлагатай. Тайлан 5-20 ажлын өдөрт хүргэгдэнэ. Хугацаа талбайн хэмжээ, эрдсийн нарийн төвөгтэй байдлаас хамаарна. Үнийн санал авах нь үнэгүй, шинжилгээ нь төлбөртэй.
Талбай лицензтэй эсэхийг хаанаас шалгах вэ?
АМГТГ-ын УУККС (cmcs.mrpam.gov.mn) дээр газрын зураг, лицензийн жагсаалт, тусгай хэрэгцээний газрын давхарга байна. Албан ёсны эцсийн хариуг АМГТГ-ын Кадастрын хэлтсээс авна. Бидний шинжилгээ эрхийн бүртгэл, лиценз олгох үйл ажиллагааг орлохгүй.
Танай баг лиценз авч өгөх үү?
Үгүй. Бид лицензийн агент, хуулийн зөвлөх биш. Лиценз Монгол Улсад бүртгэлтэй татвар төлөгч хуулийн этгээдэд олгогдож, АМГТГ-ын сонгон шалгаруулалтаар явагдана. Бид зөвхөн талбайн хиймэл дагуулын геологийн шинжилгээг хийнэ.
Цас, цэвдэг, ойтой газар шинжилгээ ажиллах уу?
Хэсэгчлэн. Хиймэл дагуулаар алт хайхад цас, ойн бүрхэвч, мөнх цэвдэг нь спектрийн шинжилгээг хязгаарладаг. Ийм газарт хагарал, бүтэц, геоморфологийн мэдээлэл илүү ашигтай. Ургамал, цас хамгийн бага үеийн зургийг сонгож, үр дүнг хээрийн ажлаар баталгаажуулна.
Хайгуулын лицензийн жилийн төлбөрийг хэрхэн тооцох вэ?
АМГТГ-ын хүснэгтээр гектар тутамд 1-р жилд 145, 2-р жилд 290, 3-р жилд 435, 4-6-р жилд 1,450, 7-9-р жилд 2,175, 10-12-р жилд 7,250 төгрөг. Талбайгаар үржүүлнэ. Дээрх тооцоолуур үүнийг хийнэ, гэхдээ хууль өөрчлөгдөх тул төлөхөөс өмнө АМГТГ-аас лавлана уу.
2026 оны 10-р сард энэ хуудсыг Ашигт малтмалын тухай хууль, АМГТГ-ын төлбөр, сонгон шалгаруулалт, кадастрын хуудсууд, УУККС, USGS, Mongolian Geoscientist, ESA-ийн эх сурвалжуудтай тулгаж хянав.
Энэ хуудасны мэдээлэл нь ерөнхий танилцуулга бөгөөд хууль зүйн болон хөрөнгө оруулалтын зөвлөгөө биш. Хууль, лицензийн төлбөр, журам өөрчлөгдөж болно, Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төсөл парламентад хэлэлцэгдэж буй тул АМГТГ болон legalinfo.mn-ээс одоогийн байдлыг шалгана уу. Хиймэл дагуулаар алт хайх шинжилгээгээр гарсан бай нь хайгуулын бай бөгөөд батлагдсан нөөц биш. Farmonaut нь лицензийн агент, газрын эрхийн зөвлөх, брокер, зах зээл биш.
Alkimy SARL
Double A Trading
GemSprout Metals Limited
Qader Group
Ileys General Trading
SG Gold Mining LLC
VRV Global Pte Ltd
Omsri International FZE
G.I.T.T.
Jaunita Erss Ltd
Almosi SARL
SRK Consulting
Berks Gold Limited
Mwerezi Minerals Company Limited
Mining SARL
SenGold Invest SAS
Sean Mining Limited
NTS Group (Pty) Ltd
