คนที่ค้นหาคำว่า แร่ ทองคำ ส่วนใหญ่ อยากรู้สองเรื่อง คือ ทองคำ อยู่ที่ไหน ในประเทศไทย และ ถ้าจะสำรวจ หรือทำเหมือง ต้องขออนุญาต อะไรบ้าง สองคำถามนี้ ผูกกันแน่น เพราะ แหล่ง แร่ ที่ดีที่สุด ก็ไม่มีความหมาย ถ้าพื้นที่นั้น ขอประทานบัตรไม่ได้ และ ใบอนุญาต ที่ถูกต้องที่สุด ก็ไม่มีประโยชน์ ถ้าไม่มี ทองคำ อยู่ใต้ดิน

ลองใช้: เครื่องคำนวณเนื้อที่ ประเภทการทำเหมือง และเพดานคำขอ ประทานบัตร →

คู่มือนี้ ไม่ได้เขียน สำหรับการร่อนทอง เป็นงานอดิเรก แต่เขียนสำหรับ ผู้ถือสิทธิ บริษัทสำรวจ และ นักลงทุน ที่ต้องการภาพรวม ที่ตรวจสอบได้ ข้อมูลกฎหมาย มาจาก พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 ฉบับราชกิจจานุเบกษา ข้อมูลธรณีวิทยา มาจาก หน้าข้อมูลทองคำ ของกรมทรัพยากรธรณี และ ข้อมูลแหล่งแร่ ที่กรมเผยแพร่ ส่วนตัวเลข ที่อาจเปลี่ยนแปลง เราระบุ ปีของข้อมูล และหน่วยงาน ที่ควรตรวจสอบซ้ำ ไว้ทุกครั้ง ส่วน ประเภท แหล่งทองคำ สัญญาณ ในภาคสนาม และ วิธีสำรวจ โดยทั่วไป ดูได้ใน คู่มือ การสำรวจ แหล่งทองคำ และ ประเภท แหล่งแร่ (ภาษาอังกฤษ)

ถ้ามีเวลา อ่านแค่ ย่อหน้าเดียว นี่คือ สาระสำคัญ ของคู่มือนี้

• ที่ไหน: ข้อมูลกรมทรัพยากรธรณี ปี 2559 ระบุ 5 แนวแร่ 32 แหล่ง ทรัพยากร ราว 148 ตัน แนวเลย–เพชรบูรณ์–ปราจีนบุรี มีศักยภาพ สูงสุด
• สำรวจ: อาชญาบัตร มีสามระดับ อายุ 1 ปี ไม่เกิน 2 ปี และ ไม่เกิน 5 ปี เพดานเนื้อที่ สูงสุด 10,000 ไร่ บนบก
• ทำเหมือง: ประทานบัตร อายุ ไม่เกิน 30 ปี คำขอละ ไม่เกิน 625 ไร่ ในกรณีทั่วไป และ ต้องอยู่ใน เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง ตามแผนแม่บท
• ชุมชน: ต้องปิดประกาศ คำขอ อย่างน้อย 30 วัน และ รับฟังความคิดเห็น ถ้าหาข้อยุติ ไม่ได้ อาจต้อง ทำประชามติ
• เริ่มงาน: คัดกรอง พื้นที่ ก่อน แล้ว ค่อยใช้ งานภาคสนาม และ การเจาะ กับ เป้าหมาย ที่เหลือ

“ทองคำ ในเปลือกโลก มีเฉลี่ย เพียงประมาณ 0.0035 กรัม ต่อตัน ตามข้อมูล กรมทรัพยากรธรณี”

แร่ ทองคำ คืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร

ก่อนจะคุยเรื่อง แหล่ง แร่ ควรเข้าใจ ตัวแร่เอง ก่อน ตามข้อมูล ของกรมทรัพยากรธรณี ทองคำ มีสูตรเคมี Au มักเกิด เป็นธาตุอิสระ หรือ ปะปนกับเงิน และธาตุอื่น เช่น ทองแดง เหล็ก เทลลูเรียม ถ้ามีเงินปน ตั้งแต่ 20% ขึ้นไป จะเรียกโลหะผสมนี้ว่า อีเลคตรัม ทองคำ มีความแข็ง 2.5–3 ความถ่วงจำเพาะ 15–19 แล้วแต่มลทิน และถ้าบริสุทธิ์ จะมีความถ่วงจำเพาะ 19.3

ตัวเลขเหล่านี้ ไม่ใช่เรื่องวิชาการ ล้วน ๆ มันมีผล ต่องานภาคสนาม โดยตรง ความถ่วงจำเพาะ ที่สูงมาก ทำให้ ทองคำ สะสมตัว ในจุดต่ำ ของลำน้ำ ที่กระแสน้ำ ช้าลง และ ความสับสน กับแร่ไพไรต์ แร่คาลโคไพไรต์ หรือ เกล็ดไมกาสีทอง ก็เกิดขึ้นบ่อย กรมฯ อธิบายว่า แร่พวกหลังนี้ เปราะ และเบากว่าทองคำ มาก และ สีผงของทองคำ จะเป็นสีทองเสมอ

กะรัต ไฟน์ และ กรัมต่อตัน: หน่วย ที่มักสับสน

ในตลาดทอง คนไทย คุ้นกับ หน่วย บาท และ กะรัต แต่ ในงานสำรวจ หน่วยที่ใช้ คือ กรัม ต่อตัน กรมทรัพยากรธรณี อธิบายว่า ความบริสุทธิ์ ของทองคำ คิดเป็น กะรัต หรือ ไฟน์เนส ทองคำบริสุทธิ์ เท่ากับ 24 กะรัต หรือ 1,000 ไฟน์ ดังนั้น ทองคำ 18 กะรัต คือ โลหะผสม ที่มีทองคำ 18 ส่วน อีก 6 ส่วน เป็นโลหะอื่น หรือ 750 ไฟน์ หรือ 75% ส่วน ผลวิเคราะห์ จากห้องปฏิบัติการ เช่น 2 กรัม ต่อตัน หมายถึง ทองคำ 2 กรัม ในหิน 1 ตัน ซึ่ง มองไม่เห็น ด้วยตาเปล่า เกือบทุกกรณี นักลงทุน ที่อ่าน รายงานสำรวจ จึงควรแยก สองโลก นี้ออกจากกัน ให้ชัด

แหล่งแบบปฐมภูมิ และ แบบทุติยภูมิ

กรมทรัพยากรธรณี แบ่ง แหล่งแร่ทองคำ ตามลักษณะการเกิด เป็น 2 แบบ แบบปฐมภูมิ คือ ทองคำ ที่ยังอยู่ ในหินต้นกำเนิด เช่น ในสายแร่ควอตซ์ หรือ ฝังประ อยู่ในหิน ส่วนแบบทุติยภูมิ หรือ แหล่งลานแร่ คือ ทองคำ ที่หลุดออกมา จากหิน เมื่อหินผุพัง แล้วสะสมตัว อยู่ในที่เดิม หรือ ถูกน้ำพาไป สะสมในที่ใหม่ เช่น เชิงเขา ลำห้วย และ ตะกอนกรวดทราย ในลำน้ำ

• สายแร่ควอตซ์: ทองคำ เกิดร่วมกับ ควอตซ์ และ แร่ซัลไฟด์ ในรอยแตก ของหิน เป็นเป้าหมายหลัก ของการทำเหมือง แบบหินแข็ง
• ฝังประ ในหินภูเขาไฟ ที่ถูกแปรสภาพ: ทองคำ กระจายตัว เป็นเม็ดเล็ก มาก ในเนื้อหิน มักมองไม่เห็น ด้วยตาเปล่า
• หินสการ์น: ทองคำ เกิดร่วมกับ แร่เหล็ก ในบริเวณ ที่หินอัคนี สัมผัสกับ หินปูน
• ⚠ ลานแร่ ตามลำน้ำ: บอกว่า มีแหล่งต้นกำเนิด อยู่ต้นน้ำ แต่ ไม่ได้บอก ตำแหน่ง ของสายแร่ โดยตรง

สำหรับ ผู้ที่จะ หา แร่ ทองคำ อย่างจริงจัง ความแตกต่าง นี้ สำคัญมาก แหล่งลานแร่ ขนาดเล็ก อาจทำได้ ด้วยวิธีการ ที่ไม่ซับซ้อน แต่ แหล่งแบบปฐมภูมิ ที่มีมูลค่า ทางเศรษฐกิจ ต้องการ ข้อมูลธรณีวิทยา การเจาะสำรวจ และ การประเมิน ทรัพยากร ที่เป็นระบบ

สุวรรณภูมิ: ทองคำ ในประวัติศาสตร์ไทย

สมาคมค้าทองคำ อธิบายว่า คำว่า สุวรรณภูมิ เป็นภาษาสันสกฤต แปลว่า ดินแดนทอง และ ต่อมา มีผู้ถอดเป็นภาษาไทย ว่า แหลมทอง ที่มาของชื่อ อาจมาจาก หลักฐาน โบราณวัตถุ เครื่องทอง พงศาวดาร และ จดหมายเหตุ นอกจากนี้ ยังมีหลักฐานว่า ชาวบ้าน ส่วนหนึ่ง ในอดีต เลี้ยงชีพ ด้วยการ ร่อนหาแร่ทองคำ จากบางแหล่ง เช่น บ้านบ่อทอง จังหวัดชลบุรี และ แหล่งแร่ทอง บางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

ชื่อหมู่บ้าน อย่าง บ่อทอง หรือ ร่องรอย การร่อนทอง ในลำห้วย เป็นข้อมูล ที่มีค่า สำหรับ นักสำรวจ ยุคใหม่ เพราะมัน บอกว่า เคยมี ทองคำ ถูกปลดปล่อย ออกมา จากหิน ในลุ่มน้ำนั้น แต่ ร่องรอย เหล่านี้ ไม่ได้บอก ว่า ต้นกำเนิด อยู่ตรงไหน ใหญ่แค่ไหน หรือ คุ้มค่า ที่จะทำเหมือง หรือไม่ งานสำรวจ สมัยใหม่ จึงเริ่มจาก จุดนี้ แล้ว ไล่ย้อน ขึ้นไป ต้นน้ำ อย่างเป็นระบบ ด้วย ตัวอย่างตะกอน แผนที่ธรณีวิทยา และ ข้อมูลโครงสร้าง

แหล่ง แร่ ทองคำ ในไทย: 5 แนวแร่ หลัก

ประเทศไทย ไม่ได้มี ทองคำ กระจายอยู่ ทั่วไปแบบสุ่ม หน้าข้อมูลทองคำ ของกรมทรัพยากรธรณี ระบุว่า แหล่งแร่ทองคำ พบในเกือบทุกภาค ยกเว้น บริเวณที่ราบสูงโคราช และ ที่ราบลุ่มภาคกลางตอนล่าง และ ในปี พ.ศ. 2552 มีแหล่งแร่ทองคำ ทั้งแบบปฐมภูมิ และทุติยภูมิ ที่ค้นพบแล้ว ประมาณ 200 แหล่ง กระจายใน 6 บริเวณ จากเหนือลงใต้

ข้อมูลที่ละเอียดกว่า อยู่ในชุด แผนที่และข้อมูลแหล่งแร่ของประเทศไทย ทองคำ ปี 2559 ของกรมทรัพยากรธรณี ซึ่ง สมาคมค้าทองคำ สรุปไว้ ว่า ประเทศไทย มีแหล่งแร่ทองคำ ที่ประเมินทรัพยากรแล้ว 32 แหล่ง ปริมาณทรัพยากร ประมาณ 148 ตัน และ แบ่งพื้นที่ ที่มีศักยภาพสูง ได้เป็น 5 แนวหลัก ตัวเลข “ทรัพยากร” ในที่นี้ ไม่ใช่ ปริมาณสำรอง ที่พร้อมทำเหมือง และ เป็นข้อมูล ณ ปีที่เผยแพร่ ควรตรวจสอบ ข้อมูลฉบับล่าสุด กับกรมทรัพยากรธรณี

แนวที่ 1: เลย–เพชรบูรณ์–ปราจีนบุรี

แนวนี้ ถูกจัดว่า มีศักยภาพ ทางแร่ทองคำ สูงที่สุด ในบรรดา 5 แนว เริ่มจาก จังหวัดเลย หนองคาย อุดรธานี ผ่าน เพชรบูรณ์ พิจิตร ลพบุรี ไปจนถึง ปราจีนบุรี และ สระแก้ว ข้อมูลกรมฯ พบ 7 แหล่ง มีทรัพยากร ถึง 64 ตัน ในพื้นที่ เลย อุดรธานี หนองคาย ทองคำ เกิดใน สายแร่ควอตซ์ ปะปนกับ สายแร่ซัลไฟด์ ส่วนในพื้นที่ พิจิตร เพชรบูรณ์ ลพบุรี ทองคำ พบใน สายแร่ควอตซ์ ในหินภูเขาไฟ ที่ถูกแปรสภาพ และ ในแร่ซัลไฟด์ ร่วมกับ แร่เหล็ก และ แร่ทองแดง ตัวอย่างแหล่ง ที่ระบุไว้ ได้แก่ ภูทับฟ้า ภูถ้ำพระ จังหวัดเลย เขาพนมพา จังหวัดพิจิตร และ แหล่งชาตรี บนรอยต่อ พิจิตร–เพชรบูรณ์

แนวที่ 2: เชียงราย–แพร่–ตาก

แนวนี้ มีจำนวนแหล่ง มากที่สุด คือ 16 แหล่ง รวมทรัพยากร 45.5 ตัน แร่ทองคำ มักพบ ทางด้านใต้ ของแนวเทือกหินภูเขาไฟ ตั้งแต่ ด้านตะวันตก ของเชียงราย พะเยา ผ่านอำเภอลอง อำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ ต่อไปถึง อำเภอเถิน และ อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง ในเชียงราย และ พะเยา พบทั้ง แบบปฐมภูมิ ในสายแร่ควอตซ์ ที่แทรกในหินแกรนิต และ แบบทุติยภูมิ ใต้ชั้นกรวด ตามลำน้ำ

แนวที่ 3, 4 และ 5: ภาคตะวันออก ภาคเหนือตอนบน และ ภาคตะวันตก

แนวชลบุรี–นราธิวาส พบ 7 แหล่ง ทรัพยากร ประมาณ 6 ตัน ทองคำ พบใน สายแร่ควอตซ์ ในหินสการ์น ร่วมกับแร่เหล็ก และ ในนราธิวาส พบใน สายแร่ควอตซ์ อุณหภูมิสูง ที่แทรกในหินแกรนิต ตัวอย่างคือ แหล่งบ้านโต๊ะโม๊ะ อำเภอสุคิริน แนวเชียงราย–ลำปาง–แม่ฮ่องสอน ถูกจัดเป็น พื้นที่ศักยภาพทางแร่ ยังไม่จัดเป็น พื้นที่แหล่งแร่ ส่วนแนวกาญจนบุรี–ประจวบคีรีขันธ์–พังงา พบ 2 แหล่ง ทรัพยากร 32.5 ตัน ทองคำ มักสะสมตัว แบบทุติยภูมิ ตามลำน้ำ และ มักพบ ร่วมกับ แร่ดีบุก ทางภาคตะวันตก เช่น บางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

เราระบุชื่อ แหล่งเหล่านี้ ในฐานะ ตัวอย่างทางธรณีวิทยา ตามที่หน่วยงานรัฐ เผยแพร่เท่านั้น ฟาร์มโมนอท ไม่ได้ค้นพบ แหล่งใด ในรายชื่อนี้ และ เราไม่ได้อ้าง ปริมาณสำรอง ของแหล่งใด

ประทานบัตร และ อาชญาบัตร ตาม พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560

ถ้า แผนที่แนวแร่ ตอบคำถามว่า “ที่ไหน” กฎหมายแร่ ก็ตอบคำถามว่า “ทำได้หรือไม่” พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 ประกาศใน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 26 ก วันที่ 2 มีนาคม 2560 และ แยกใบอนุญาต ออกเป็น ขั้นสำรวจ กับ ขั้นทำเหมือง อย่างชัดเจน หน่วยงานหลัก คือ กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) กระทรวงอุตสาหกรรม

ใบอนุญาต ขั้นสำรวจ: 3 ระดับ

• อาชญาบัตรสำรวจแร่: สำหรับ สำรวจแร่ เบื้องต้น ในท้องที่ ที่ระบุ ออกโดย เจ้าพนักงานท้องถิ่น มีอายุ หนึ่งปี นับแต่วันที่ออก (มาตรา 41) และ อาจออกให้ ผู้ยื่นคำขอ หลายราย ในท้องที่เดียวกันได้
• อาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่: สิทธิผูกขาด ในเขตที่กำหนด คำขอละ ไม่เกิน 2,500 ไร่ (มาตรา 42) ออกโดย อธิบดี มีอายุ ไม่เกินสองปี (มาตรา 43)
• อาชญาบัตรพิเศษ: สิทธิผูกขาด สำหรับ การสำรวจ ขนาดใหญ่ ขอได้ตามเนื้อที่ ที่สำรวจเสร็จได้ ภายในห้าปี แต่ ไม่เกินคำขอละ 10,000 ไร่ ยกเว้น ในทะเล ไม่เกิน 500,000 ไร่ ผู้ขอ ต้องเสนอ ข้อผูกพัน การใช้จ่าย เพื่อการสำรวจ รายปี และ ผลประโยชน์พิเศษ แก่รัฐ (มาตรา 46) ออกโดย อธิบดี โดยความเห็นชอบ ของคณะกรรมการแร่ อายุ ไม่เกินห้าปี (มาตรา 47)

ประทานบัตร: สิทธิทำเหมือง

กฎหมาย นิยาม ประทานบัตร ว่า หนังสือสำคัญ ที่ออกให้ เพื่อทำเหมือง ภายในเขต ที่กำหนด ในหนังสือนั้น ตามมาตรา 55 การขอ ประทานบัตร ในเขตหนึ่ง ขอได้ ไม่เกินคำขอละ 625 ไร่ ยกเว้น ในเขตอาชญาบัตรพิเศษ ไม่เกิน 2,500 ไร่ การทำเหมืองใต้ดิน ไม่เกิน 10,000 ไร่ และ ในทะเล ไม่เกิน 50,000 ไร่ ส่วนมาตรา 58 กำหนดว่า ประทานบัตร มีอายุ ไม่เกินสามสิบปี นับแต่วันที่ออก และ ถ้าจะขอ ต่ออายุ ต้องยื่นคำขอ ก่อนสิ้นอายุ ไม่น้อยกว่า หนึ่งร้อยแปดสิบวัน

ประเภทการทำเหมือง และ ผู้ออกประทานบัตร

มาตรา 53 แบ่ง การทำเหมือง เป็น 3 ประเภท การทำเหมือง ประเภทที่ 1 คือ เนื้อที่ ไม่เกินหนึ่งร้อยไร่ เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่ เป็นผู้ออก ประทานบัตร โดยความเห็นชอบ ของคณะกรรมการแร่จังหวัด ประเภทที่ 2 คือ เนื้อที่ ไม่เกินหกร้อยยี่สิบห้าไร่ อธิบดี เป็นผู้ออก โดยความเห็นชอบ ของคณะกรรมการแร่ ส่วนประเภทที่ 3 คือ การทำเหมือง ที่ไม่ใช่ประเภทที่ 1 หรือ 2 รวมถึง การทำเหมือง ในทะเล และ ใต้ดิน อธิบดี เป็นผู้ออก เช่นกัน โดยความเห็นชอบ ของคณะกรรมการแร่

ขั้นตอน ขอ ประทานบัตร โดยสรุป

กฎหมาย วางขั้นตอน ไว้หลายชั้น และ แต่ละชั้น ใช้เวลา ผู้ขอ ที่เข้าใจลำดับ ตั้งแต่ต้น จะวางแผน เงินทุน และ งานสำรวจ ได้สมจริงกว่า ลำดับหลัก ตามตัวบท มีดังนี้

1. ตรวจสอบ แผนแม่บท: มาตรา 19 ให้พิจารณา อนุญาต ทำเหมือง ได้เฉพาะ ในพื้นที่ ที่แผนแม่บท การบริหารจัดการแร่ กำหนดเป็น เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง และ มาตรา 17 ให้ปรับปรุง แผนแม่บท ทุกห้าปี โดยเปิดให้ ประชาชน มีส่วนร่วม
2. ยื่นคำขอ: ยื่นกับ เจ้าพนักงานอุตสาหกรรมแร่ประจำท้องที่ ภายใน เพดานเนื้อที่ ตามมาตรา 55
3. กำหนดเขต: เจ้าพนักงาน กำหนดเขตพื้นที่ ประทานบัตร โดยการรังวัด หรือ วิธีอื่น ตามกฎหมาย (มาตรา 56)
4. ปิดประกาศ: ปิดประกาศ คำขอ ไม่น้อยกว่า สามสิบวัน ที่สำนักงาน ที่ว่าการอำเภอ ที่ทำการกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
5. รับฟังความคิดเห็น ของชุมชน: ถ้าชุมชน ไม่เห็นด้วย และ หาข้อยุติ ไม่ได้ อาจสั่งให้ ทำประชามติ โดยผู้ขอ อาจต้อง รับผิดชอบ ค่าใช้จ่าย
6. รายงานสิ่งแวดล้อม: ถ้าโครงการ เข้าข่าย ต้องจัดทำ รายงาน การวิเคราะห์ ผลกระทบสิ่งแวดล้อม ตามกฎหมาย สิ่งแวดล้อม
7. พิจารณา และ ออกประทานบัตร: โดยผู้ออกประทานบัตร ตามประเภท การทำเหมือง และ ห้ามออก ในลักษณะ ที่ทำให้ เขตเหมืองแร่ ซ้อนกัน ในระดับความลึก ที่ต่างกัน (มาตรา 57)

หน้าที่ ของผู้ถือ ประทานบัตร ที่กระทบ งบประมาณ

การได้ ประทานบัตร ไม่ใช่ เส้นชัย กฎหมาย กำหนดหน้าที่ ของผู้ถือ ไว้หลายข้อ และ บางข้อ มีต้นทุน ที่ต้องวางแผน ตั้งแต่ ขั้นศึกษา ความเป็นไปได้ ตัวบท กำหนดให้ ฟื้นฟู สภาพพื้นที่ ตามแผน ที่ได้รับ ความเห็นชอบ จากคณะกรรมการแร่ ทั้ง ระหว่าง และ หลัง ปิดเหมือง วางหลักประกัน การฟื้นฟู และ การเยียวยา ผู้ได้รับผลกระทบ และ สำหรับ เหมืองประเภทที่ 2 และ 3 ต้องทำ ประกันภัย ความรับผิด ต่อบุคคลภายนอก ตามวงเงิน ที่คณะกรรมการแร่ กำหนด นอกจากนี้ มาตรา 19 ยังระบุว่า ในกรณี ที่อาจกระทบ สิ่งแวดล้อม และ สุขภาพ สูง ต้องจัดทำ แนวพื้นที่กันชน การทำเหมือง ด้วย

เครื่องมือนี้ ตั้งใจให้ ใช้ ในช่วง วางแผน ก่อนคุยกับ เจ้าหน้าที่ ไม่ใช่ แทนคำวินิจฉัย ของหน่วยงาน ลองใส่ 900 ไร่ แบบทำเหมือง บนบกทั่วไป แล้วเปลี่ยนเป็น ในเขตอาชญาบัตรพิเศษ จะเห็นว่า เพดาน เปลี่ยนจาก ต้องแยกคำขอ เป็น คำขอเดียว นี่คือเหตุผลหนึ่ง ที่โครงการ ขนาดใหญ่ มักเริ่มจาก อาชญาบัตรพิเศษ ก่อน แล้วจึงขอ ประทานบัตร ในเขตนั้น

ตัวอย่าง การวางแผน จาก อาชญาบัตรพิเศษ ถึง ประทานบัตร

ลองนึกถึง บริษัท ที่สนใจ แร่ ทองคำ ในพื้นที่ ประมาณ 8,000 ไร่ ในแนวแร่ ที่มีศักยภาพ พื้นที่ขนาดนี้ เกินเพดาน ของ อาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่ (2,500 ไร่) แต่อยู่ ในเพดาน ของ อาชญาบัตรพิเศษ (10,000 ไร่) บริษัท จึงต้อง เสนอ ข้อผูกพัน การใช้จ่าย เพื่อการสำรวจ รายปี และ ผลประโยชน์พิเศษ แก่รัฐ และ ต้องได้รับ ความเห็นชอบ จาก คณะกรรมการแร่ อายุสิทธิ ไม่เกินห้าปี

ในห้าปีนั้น เป้าหมาย คือ ลดพื้นที่ จาก 8,000 ไร่ เหลือ เป้าหมาย ไม่กี่แห่ง ที่มีข้อมูล เจาะสำรวจ รองรับ เมื่อพบ เป้าหมาย ที่คุ้มค่า บริษัท สามารถ ขอ ประทานบัตร ในเขต อาชญาบัตรพิเศษ ได้ คำขอละ ไม่เกิน 2,500 ไร่ แทนที่จะ ถูกจำกัด ที่ 625 ไร่ แต่ ประทานบัตร ยังต้อง อยู่ใน เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง ตามแผนแม่บท และ ต้องผ่าน การรับฟังความคิดเห็น ของชุมชน เช่นเดียวกับ คำขออื่น ตัวเลข ในตัวอย่างนี้ มาจาก ตัวบทกฎหมาย ส่วนพื้นที่ 8,000 ไร่ เป็นสมมติฐาน เพื่อการอธิบาย

อีกตัวเลข ที่ควรจำ คือ 625 ไร่ เท่ากับ 100 เฮกตาร์ พอดี หรือ 1 ตารางกิโลเมตร ตัวเลขนี้ มีประโยชน์ เมื่อ ต้องเทียบ ข้อเสนอ หรือ ข้อมูล จากต่างประเทศ ที่มักรายงาน เป็น เฮกตาร์ หรือ ตารางกิโลเมตร และ เมื่อ ต้องส่ง ขอบเขตพื้นที่ ให้ ผู้ให้บริการ วิเคราะห์ ข้อมูล ในระบบพิกัด สากล

นโยบาย แร่ ทองคำ ของไทย และ บทเรียนจาก เหมืองชาตรี

ทองคำ เป็นแร่ ที่อ่อนไหว ที่สุดชนิดหนึ่ง ในประเทศไทย ทั้งในทางการเมือง และ ในสายตาชุมชน ใครที่คิดจะ ลงทุน ใน แร่ ทองคำ ต้องเข้าใจ ประวัติ ของเหมืองชาตรี และ กรอบนโยบาย ที่เกิดขึ้น หลังจากนั้น

ไทม์ไลน์ เหมืองชาตรี

จากการสรุปของ ไทยพีบีเอส (กันยายน 2566) ประทานบัตร แรก ของโครงการ ออกในปี พ.ศ. 2543 โดยมี บริษัท อัครา รีซอร์สเซส เป็นผู้ดำเนินการ ภายใต้ บริษัทแม่ จากออสเตรเลีย เหมือง เปิดในปี 2544 และ ผลิตทองคำ ครั้งแรก ในเดือน พฤศจิกายน 2544 ต่อมา คำสั่ง หัวหน้า คสช. ที่ 72/2559 ในเดือน ธันวาคม 2559 สั่งระงับ กิจการเหมืองทองคำ ตั้งแต่ 1 มกราคม 2560 บริษัทแม่ เริ่มกระบวนการ อนุญาโตตุลาการ ระหว่างประเทศ ในปี 2560 และ เหมือง กลับมาเปิด อย่างเป็นทางการ เมื่อ 20 มีนาคม 2566 รายงานเดียวกัน ระบุว่า ข้อเรียกร้อง ในกระบวนการ อนุญาโตตุลาการ อยู่ที่ 750 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และ ว่า โครงการ ถือ ประทานบัตร 14 แปลง ที่หากไม่ถูกระงับ จะมีอายุ ถึงปี 2571

กรอบนโยบาย ทองคำ หลังปี 2560

ในการให้สัมภาษณ์ กับ สำนักข่าวอิศรา (พฤษภาคม 2564) อธิบดี กพร. ขณะนั้น อธิบายว่า หลังจาก พ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2560 และ กรอบนโยบาย และ แผนยุทธศาสตร์ ในการบริหารจัดการ ทรัพยากรแร่ทองคำ พ.ศ. 2560 มีผลบังคับใช้ ภาครัฐ พิจารณาอนุญาต อาชญาบัตรพิเศษ สำรวจแร่ทองคำ ได้ ตามกรอบกฎหมาย แต่ การเข้าสำรวจ ต้องได้รับอนุญาต จากเจ้าของพื้นที่ ก่อน และ การออก ประทานบัตร ต้องอยู่ใน เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง ที่ปรากฏ ในแผนแม่บท การบริหารจัดการแร่ ซึ่งผ่านความเห็นชอบ จาก คณะกรรมการนโยบายบริหารจัดการแร่แห่งชาติ และ คณะรัฐมนตรี แล้วเท่านั้น

ท่านยังระบุว่า การพิจารณา ประทานบัตร รายแปลง ต้องรับฟังความคิดเห็น ของประชาชน ในพื้นที่ ทุกแปลง ถ้าประชาชน คัดค้าน คณะกรรมการแร่ จะพิจารณาอนุญาตไม่ได้ และ ถ้าเสียง ก้ำกึ่งกัน ต้องทำประชามติ นอกจากนี้ ก่อนเปิดเหมือง ต้องเก็บ ข้อมูลพื้นฐาน เช่น ผลตรวจเลือด ของคนในพื้นที่ และ สภาพสิ่งแวดล้อม ไว้เปรียบเทียบ ภายหลัง นี่คือ ข้อมูล ณ เวลาที่ให้สัมภาษณ์ กฎหมายลำดับรอง และ แผนแม่บท มีการปรับปรุง เป็นระยะ ควรตรวจสอบ ฉบับที่ใช้บังคับ กับ กพร. ก่อนเริ่มโครงการ

แผนแม่บท การบริหารจัดการแร่ คือ แผนที่ ที่สำคัญที่สุด

สำหรับ ผู้ที่สนใจ แร่ ทองคำ ในไทย แผนที่ ที่สำคัญ ที่สุด อาจไม่ใช่ แผนที่ธรณีวิทยา แต่เป็น แผนแม่บท มาตรา 17 กำหนดให้ คณะกรรมการนโยบายบริหารจัดการแร่แห่งชาติ จัดทำ แผนแม่บท ที่อย่างน้อย ต้องประกอบด้วย การสำรวจ ทรัพยากรแร่ แหล่งแร่สำรอง การจำแนก เขตพื้นที่ศักยภาพแร่ พื้นที่ หรือ ชนิดแร่ ที่สมควร สงวนหวงห้าม หรือ อนุรักษ์ไว้ และ พื้นที่ ที่มี แหล่งแร่อุดมสมบูรณ์ และ มูลค่าสูง ที่จะกำหนด เป็น เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง แล้ว เสนอต่อ คณะรัฐมนตรี

มาตรา 19 เพิ่มเงื่อนไข อีกชั้น คือ ถ้าแหล่งแร่ใด มีศักยภาพ แต่ เทคโนโลยี การทำเหมือง และ มาตรการ ป้องกัน ผลกระทบ ยังไม่เหมาะสม ให้สงวน แหล่งแร่นั้น ไว้ก่อน ในทางปฏิบัติ หมายความว่า ข้อมูลธรณีวิทยา ที่ดี ต้องมาคู่กับ แผนป้องกัน ผลกระทบ ที่น่าเชื่อถือ ตั้งแต่ ช่วงสำรวจ

วิธี หา แร่ ทองคำ แบบมืออาชีพ: จากแผนที่ ถึง หลุมเจาะ

การสำรวจ แร่ ทองคำ เป็นกระบวนการ ที่แพงขึ้น ทีละขั้น แต่ละขั้น มีหน้าที่ ทำให้ พื้นที่ ของขั้นถัดไป เล็กลง ความผิดพลาด ที่พบบ่อย ไม่ใช่ การข้ามขั้น แต่เป็นการใช้ วิธีที่แพง กับ พื้นที่ ที่กว้างเกินจำเป็น

1. งานสำนักงาน: แผนที่ธรณีวิทยา ข้อมูลแหล่งแร่ ของกรมทรัพยากรธรณี รายงานเก่า และ ตรวจสอบ สถานะคำขอ และ พื้นที่ต้องห้าม
2. คัดกรอง ด้วยดาวเทียม: ทำแผนที่ แร่แปรเปลี่ยน รอยเลื่อน และ แนวโครงสร้าง ทั่วทั้งพื้นที่ คำขอ
3. สำรวจธรณีวิทยา ภาคสนาม: ทำแผนที่ละเอียด ในพื้นที่ลำดับแรก เก็บตัวอย่างหิน และ ตัวอย่างร่อง
4. ธรณีเคมี: ตัวอย่างดิน และ ตะกอนท้องน้ำ วิเคราะห์ ในห้องปฏิบัติการ ที่ได้รับการรับรอง
5. ธรณีฟิสิกส์: สำรวจ สนามแม่เหล็ก หรือ วิธีทางไฟฟ้า เพื่อหา โครงสร้าง และ แร่ซัลไฟด์ ใต้ผิวดิน
6. เจาะสำรวจ: ทดสอบ เป้าหมาย ที่ผ่านทุกขั้น ในระดับลึก
7. ประเมินทรัพยากร: เมื่อข้อมูลเจาะ เพียงพอ ตามมาตรฐาน การรายงาน ที่ยอมรับ

ธรณีวิทยา บอกวิธีสำรวจ

แต่ละแนวแร่ ของไทย บอกวิธีสำรวจ ที่ต่างกัน ในแนวเลย–เพชรบูรณ์ ที่ทองคำ เกิดใน สายแร่ควอตซ์ และ ซัลไฟด์ ในหินภูเขาไฟ แปรสภาพ การทำแผนที่ แร่แปรเปลี่ยน และ การสำรวจ ทางไฟฟ้า เพื่อหาซัลไฟด์ มีความหมายมาก ในแนวกาญจนบุรี–พังงา ที่ทองคำ มักอยู่ในลานแร่ ร่วมกับดีบุก งาน ตะกอนท้องน้ำ และ การทำแผนที่ ลำน้ำเก่า อาจสำคัญกว่า ส่วนแนวที่ ยังเป็นเพียง พื้นที่ศักยภาพ ต้องเริ่ม จากงานสำรวจ ระดับภูมิภาค ก่อน การรู้ แบบจำลองแหล่งแร่ จึงประหยัดเงิน ได้มากกว่า การซื้อ อุปกรณ์ที่แพงที่สุด

ธรณีเคมี และ ธรณีฟิสิกส์ ในภูมิประเทศ แบบไทย

หลายพื้นที่ ในแนวแร่ ของไทย มีป่าปกคลุม และ มีดินผุ หนา หินโผล่ จึงมีน้อย ในสภาพแบบนี้ ตะกอนท้องน้ำ เป็นเครื่องมือ ที่คุ้มค่า ที่สุด ในการคัดกรอง ลุ่มน้ำ เพราะ ลำห้วย ทำหน้าที่ รวบรวม ตัวอย่าง จากทั้งลุ่มน้ำ ให้เรา อยู่แล้ว เมื่อพบ ลุ่มน้ำ ที่มีค่าผิดปกติ จึงเก็บ ตัวอย่างดิน เป็นตาราง เพื่อหา แหล่งต้นกำเนิด ในลุ่มน้ำนั้น

ธรณีฟิสิกส์ วัดคุณสมบัติ ของหิน ไม่ใช่ ทองคำ โดยตรง การสำรวจ สนามแม่เหล็ก ช่วยตาม รอยเลื่อน และ หินอัคนี ที่แทรกดัน ส่วน วิธีทางไฟฟ้า เช่น การวัด ความต้านทานไฟฟ้า และ ศักย์ไฟฟ้า เหนี่ยวนำ ช่วยหา ซัลไฟด์ ที่กระจายตัว ซึ่งมักพบ ร่วมกับ สายแร่ทองคำ ในแนว เลย–เพชรบูรณ์ การเลือกวิธี ต้องมาจาก แบบจำลองแหล่งแร่ ที่งานธรณีวิทยา กำหนดไว้ ไม่ใช่ จากความคุ้นเคย ของผู้รับจ้าง

ใบอนุญาต ขั้นสำรวจ ที่มีอายุ หนึ่งปี ถึง ห้าปี หมายความว่า เวลาเป็นทรัพยากร ที่มีจำกัด พอ ๆ กับเงิน โครงการ ที่ใช้ปีแรก ไปกับ งานสำนักงาน ทั้งหมด จะเหลือเวลา สำหรับ งานภาคสนาม และ การเจาะ น้อยลงมาก ภาพรวม ของใบอนุญาต ขั้นสำรวจ ในประเทศอื่น ดูได้ใน คู่มือใบอนุญาตสำรวจแร่ ของเรา (ภาษาอังกฤษ)

ข้อมูลภาครัฐ ที่ควรใช้ ก่อนลงพื้นที่

จุดเริ่มต้น ที่ถูกที่สุด คือ ข้อมูล ที่รัฐ ทำไว้แล้ว เว็บไซต์ ของกรมทรัพยากรธรณี มีบริการ แผนที่ ให้ดาวน์โหลด บริการ วิเคราะห์ หิน แร่ และ อัญมณี และ ห้องสมุด ของกรม ส่วนงานภูมิภาค มี สำนักงานทรัพยากรแร่ เขต 1 ลำปาง เขต 2 ขอนแก่น สำนักงานสำรวจธรณีวิทยา เขต 3 ปทุมธานี และ สำนักงานทรัพยากรแร่ เขต 4 สุราษฎร์ธานี การขอดู แผนที่ธรณีวิทยา และ รายงานแหล่งแร่ ของพื้นที่ ก่อนยื่นคำขอ ช่วยให้ รู้ว่า ใครเคยสำรวจ อะไร ไว้แล้ว และ ช่วยไม่ให้ เสียเงิน ทำซ้ำ งานที่ รัฐเคยทำ

การเก็บตัวอย่าง ที่นักลงทุน เชื่อถือได้

ผลวิเคราะห์ ทองคำ จะมีค่า ต่อการตัดสินใจ ก็ต่อเมื่อ ตัวอย่าง ถูกเก็บ อย่างเป็นระบบ ตัวอย่างร่อง ควรตัด ขวาง สายแร่ ทั้งเส้น รวมถึง หินข้างเคียง เพราะทองคำ บางครั้ง อยู่ใน เปลือกหิน ที่แปรเปลี่ยน รอบสายแร่ ไม่ใช่ ในควอตซ์ อย่างเดียว ตัวอย่างแต่ละชิ้น ต้องมี หมายเลข พิกัด และ บันทึก การส่งต่อ ตั้งแต่ ภาคสนาม ถึง ห้องปฏิบัติการ และ ควรใส่ ตัวอย่างมาตรฐาน ตัวอย่างเปล่า และ ตัวอย่างซ้ำ เข้าไปด้วย เพื่อตรวจสอบ ความถูกต้อง ของห้องปฏิบัติการ ชุดข้อมูล แบบนี้ คือ สิ่งที่ ผู้เชี่ยวชาญ อิสระ จะขอดู ก่อนเขียน รายงานทรัพยากร

ข้อผิดพลาด ที่พบบ่อย ในโครงการ แร่ ทองคำ

เราเห็น ความผิดพลาด แบบเดิม ซ้ำ ๆ ในหลายประเทศ และ ประเทศไทย ก็ไม่ต่างกัน ข้อแรก คือ ขอพื้นที่ ใหญ่เกินกว่า ที่สำรวจ ได้จริง ภายในอายุ ใบอนุญาต ทำให้ ต้องใช้เงิน กับ พื้นที่ ที่ไม่มีเวลา ไปดู ข้อสอง คือ เก็บตัวอย่าง เฉพาะ ก้อนควอตซ์ ที่ดูสวย ทำให้ได้ ค่าทองคำ สูง ที่ไม่เป็นตัวแทน ของสายแร่ ข้อสาม คือ เจาะ ก่อนมี แผนที่ธรณีวิทยา ที่ดี ทำให้ ทุกหลุม เป็นการเดา ที่แพง

ข้อที่สี่ ซึ่งแพงที่สุด ในบริบทไทย คือ การละเลย มิติชุมชน และ นโยบาย จนถึงวันที่ ต้องยื่น ประทานบัตร กฎหมาย ปัจจุบัน ทำให้ เสียงของ ชุมชน เป็นเงื่อนไข จริง ของการอนุญาต การคุยกับ ชุมชน ตั้งแต่ ช่วงสำรวจ การอธิบาย ว่า งานสำรวจ คืออะไร และ การลด การรบกวน พื้นที่ ในช่วงแรก จึงเป็น ส่วนหนึ่ง ของ การบริหาร ความเสี่ยง ไม่ใช่ งานประชาสัมพันธ์

ดาวเทียม กับการหา แหล่ง แร่ ทองคำ: ลดพื้นที่ ก่อนลงสนาม

สายแร่ทองคำ ส่วนใหญ่ บางเกินกว่า จะเห็นจากอวกาศ เป็นเส้นเดี่ยว แต่ สิ่งที่อยู่รอบ สายแร่ มองเห็นได้ ทั้ง แร่แปรเปลี่ยน ในหิน ออกไซด์ของเหล็ก และ รอยเลื่อน ที่ควบคุม การเกิดแร่ แร่แต่ละชนิด เช่น แร่ดิน ไมกา คาร์บอเนต และ ออกไซด์ของเหล็ก มีลายเซ็นเชิงสเปกตรัม เฉพาะตัว ในช่วงคลื่น อินฟราเรด ที่ตามนุษย์ มองไม่เห็น ภาพหลายช่วงคลื่น และ ภาพไฮเปอร์สเปกตรัล วัดช่วงคลื่นเหล่านี้ ได้ ทั่วทั้งพื้นที่ ในครั้งเดียว

ข้อจำกัด ต้องพูดตรง ๆ ประเทศไทย มีพื้นที่ป่า และ ดินผุหนา หลายแห่ง ซึ่งทำให้ สัญญาณ จากหินโผล่ อ่อนลง การวิเคราะห์ จึงต้องรวม ข้อมูลโครงสร้าง ลักษณะภูมิประเทศ และ การตรวจสอบ ข้ามฤดูกาล และ ผลลัพธ์ ทุกจุด ต้องยืนยัน ด้วยงานภาคสนาม รายละเอียด วิธีอ่าน แผนที่ทองคำ จากดาวเทียม ทีละชั้น อยู่ใน บทความ แผนที่ทองคำจากดาวเทียม ของเรา (ภาษาอังกฤษ)

ดาวเทียม ช่วยอะไร ในแต่ละแนวแร่

ประโยชน์ ของข้อมูล ดาวเทียม ขึ้นอยู่กับ ลักษณะ ของแหล่ง ในแนวที่ ทองคำ เกิดใน สายแร่ควอตซ์ และ ซัลไฟด์ ในหินภูเขาไฟ แปรสภาพ อย่าง แนวเลย–เพชรบูรณ์ การทำแผนที่ แร่แปรเปลี่ยน กลุ่มแร่ดิน และ ออกไซด์ของเหล็ก ที่เกิดจาก ซัลไฟด์ ผุพัง ร่วมกับ แผนที่ รอยเลื่อน ช่วยชี้ บริเวณ ที่ควรเก็บ ตัวอย่างหิน ก่อน ในแนว ที่ทองคำ อยู่ในลานแร่ ตามลำน้ำ อย่าง แนวกาญจนบุรี–พังงา ข้อมูล ภูมิประเทศ และ รูปแบบ ทางน้ำ ช่วยระบุ ลุ่มน้ำ และ ลำน้ำเก่า ที่ควรเก็บ ตัวอย่างตะกอน ส่วนแนว ที่ยังเป็น พื้นที่ศักยภาพ ดาวเทียม เหมาะกับ การคัดกรอง ระดับภูมิภาค เพื่อหา บริเวณ ที่คุ้มค่า พอจะ ยื่นคำขอ อาชญาบัตร

ไม่ว่ากรณีใด หลักการ เหมือนกัน คือ ใช้ข้อมูล ที่ราคาถูก ต่อไร่ คัดกรอง พื้นที่ทั้งหมด ก่อน แล้ว จึงใช้ งานภาคสนาม ที่ราคาแพง ต่อไร่ กับ พื้นที่ ที่เหลือ การหา แร่ ทองคำ แบบนี้ ไม่ได้ ทำให้ งานภาคสนาม หายไป แต่ทำให้ งานภาคสนาม ทุกวัน มีเป้าหมาย ชัดเจน

สิ่งที่ ฟาร์มโมนอท ทำ

บริการ ตรวจหาแร่ ด้วยดาวเทียม ของเรา ทำงาน ในขั้นที่ 2 ของรายการข้างต้น เรารับ ขอบเขต พื้นที่ คำขอ หรือ พื้นที่อาชญาบัตร ของคุณ เลือกแหล่งข้อมูล แบบหลายช่วงคลื่น หรือ ไฮเปอร์สเปกตรัล และ วิเคราะห์ เพื่อระบุ เขตที่อาจมีแร่ วงแร่แปรเปลี่ยน รอยเลื่อน และ รอยแตก รวมถึง รูปแบบทางธรณีวิทยา ที่สัมพันธ์กับ แหล่งแร่ โดยไม่รบกวน พื้นดินเลย

• สิ่งที่คุณส่ง: พิกัด ไฟล์ KML/KMZ หรือ รูปแปลง พร้อม ประเทศ และ แร่เป้าหมาย
• ระยะเวลา: 5–20 วันทำการ ขึ้นกับ ขนาดพื้นที่ และ ความซับซ้อน ของแร่
• 📊 รายงาน Premium: เขตศักยภาพสูง แผนที่ความร้อน ของศักยภาพ ช่วงตำแหน่ง และ ความลึก โดยประมาณ ปริมาณ เชิงบ่งชี้ การตีความ ธรณีวิทยา และ การตรวจสอบ ค่าผิดปกติ ข้ามฤดูกาล เป็น PDF และ ไฟล์ GIS อ้างอิงพิกัด
• 📊 รายงาน Premium+: เพิ่ม TargetMax™ Drilling Intelligence คำแนะนำ มุมเจาะ และ แบบจำลอง สามมิติ ใต้ผิวดิน แบบโต้ตอบได้
• 📊 ความคุ้มค่า: ลดเวลา สำรวจขั้นต้น จาก หลายเดือน เหลือ ไม่กี่วัน และ ลดต้นทุน ได้ถึง 80–85%
• ⚠ สิ่งที่ไม่ใช่: การประเมินทรัพยากร ใบอนุญาต หรือ การรับประกัน ว่ามีทองคำ ผลลัพธ์ เป็น เป้าหมายการสำรวจ ที่ต้องยืนยัน ด้วยการเก็บตัวอย่าง และ การเจาะ

เราสแกน พื้นที่ มาแล้ว มากกว่า 100,000 เฮกตาร์ สำหรับ แร่ มากกว่า 20 ชนิด ใน มากกว่า 25 ประเทศ ดู ตัวอย่าง แผนที่ศักยภาพแร่ สามมิติ จากดาวเทียม วาดพื้นที่ ของคุณ บน mining.farmonaut.com: Map Your Mining Site หรือ ขอใบเสนอราคา ผ่าน แบบฟอร์มสอบถาม

ข้อควรรู้ สำหรับนักลงทุน

• ใบอนุญาต: ใบอนุญาต ยังมีอายุ อยู่หรือไม่ เป็นประเภทใด และ อนุญาตงาน ขั้นที่คุณ จะลงทุน หรือไม่
• นโยบาย: พื้นที่ อยู่ใน เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง ตามแผนแม่บท หรือไม่
• ชุมชน: มีการรับฟังความคิดเห็น แล้วหรือยัง และ ผลเป็นอย่างไร
• ข้อมูล: ตัวอย่าง มีหลักฐาน การเก็บ และ การส่ง ตรวจวิเคราะห์ ที่ตรวจสอบได้หรือไม่
• ⚠ สัญญาณอันตราย: การ “รับประกัน” ว่ามีทองคำ ตัวเลขทรัพยากร ที่ไม่มีรายงาน จากผู้เชี่ยวชาญ หรือ ผลจาก เครื่องหาทอง ระยะไกล

คำถาม ที่ควรถาม ก่อนร่วมทุน ในสิทธิแร่

ข้อเสนอ ร่วมทุน ใน โครงการ แร่ ทองคำ มักมาพร้อม แผนที่ สวยงาม และ ตัวเลข ที่น่าตื่นเต้น ก่อนเซ็นอะไร ให้ถาม คำถาม พื้นฐาน เหล่านี้ และ ขอเอกสาร ประกอบ ทุกข้อ ใบอนุญาต ที่อ้าง เป็นประเภทใด ออกเมื่อไร สิ้นอายุเมื่อไร และ ตรวจสอบ กับ กพร. ได้หรือไม่ พื้นที่ อยู่ใน เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง ตามแผนแม่บท หรือไม่ มีการรับฟังความคิดเห็น ของชุมชน แล้วหรือยัง ตัวอย่าง ที่แสดง เก็บโดยใคร วิเคราะห์ ที่ห้องปฏิบัติการใด และ มีตัวอย่าง ควบคุมคุณภาพ หรือไม่ ถ้าคำตอบ ข้อใด ไม่ชัด ให้ถือว่า ความเสี่ยง ยังไม่ได้ถูกประเมิน

เวลา คือ ต้นทุน ที่มองไม่เห็น

จาก ตัวบทกฎหมาย โครงการ ที่เริ่มจาก อาชญาบัตรพิเศษ มีเวลาสำรวจ ไม่เกินห้าปี ก่อนจะต้อง ตัดสินใจ ขอ ประทานบัตร และ ขั้นตอน ประทานบัตร เอง ก็มี การปิดประกาศ ไม่น้อยกว่า สามสิบวัน การรับฟังความคิดเห็น และ อาจมี ประชามติ ต่อด้วย การพิจารณา ของคณะกรรมการแร่ กรณีเหมืองชาตรี ยังแสดงให้เห็นว่า การหยุดชะงัก จาก นโยบาย อาจยาว หลายปี นักลงทุน ที่ประเมิน โครงการ ทองคำ ในไทย ควรใส่ ความเสี่ยง ด้านเวลา ลงในแบบจำลอง การเงิน อย่างชัดเจน ไม่ใช่ ใส่ไว้ เป็นหมายเหตุ ท้ายรายงาน

“กฎหมายแร่ 2560 กำหนดให้ ประทานบัตร มีอายุ ไม่เกิน 30 ปี และ ต้องยื่นต่ออายุ ล่วงหน้า อย่างน้อย 180 วัน”

ข้อมูลใน คู่มือนี้ เป็น ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่ คำแนะนำ ทางกฎหมาย หรือ การลงทุน ฟาร์มโมนอท ไม่ใช่ ตัวแทน ขอใบอนุญาต ไม่ใช่ นายหน้า และ ไม่ได้ ขาย เหมือง หรือ สิทธิแร่ ภาพรวม ของหน่วยงาน และ ระบบทะเบียน เหมืองแร่ ในประเทศอื่น อยู่ใน คู่มือ พอร์ทัลทะเบียนเหมืองแร่ รายประเทศ ของเรา

อภิธานศัพท์ ที่ควรรู้

อาชญาบัตรสำรวจแร่

หนังสือสำคัญ สำหรับ สำรวจแร่ เบื้องต้น ในท้องที่ ที่ระบุ ไม่รวม การสำรวจ ในทะเล มีอายุ หนึ่งปี

อาชญาบัตรผูกขาดสำรวจแร่

สิทธิผูกขาด การสำรวจ ในเขต ที่กำหนด คำขอละ ไม่เกิน 2,500 ไร่ อายุ ไม่เกินสองปี

อาชญาบัตรพิเศษ

สิทธิผูกขาด การสำรวจ ที่ผู้ขอ ต้องเสนอ ข้อผูกพัน การสำรวจ และ ผลประโยชน์พิเศษ แก่รัฐ ไม่เกิน 10,000 ไร่ บนบก อายุ ไม่เกินห้าปี

ประทานบัตร

หนังสือสำคัญ ที่ออกให้ เพื่อทำเหมือง ภายในเขต ที่กำหนด อายุ ไม่เกินสามสิบปี

เขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมือง

พื้นที่ ที่แผนแม่บท การบริหารจัดการแร่ กำหนดไว้ ซึ่งการอนุญาต ทำเหมือง ต้องอยู่ภายใน ตามมาตรา 19

ขุดหาแร่รายย่อย และ ร่อนแร่

การหาแร่ ขนาดเล็ก ด้วยแรงคน หรือ เครื่องจักร รวมกัน ไม่เกินสามสิบห้าแรงม้า และ การร่อนแร่ ด้วยแรงคน ภายในท้องที่ และ วิธีการ ที่รัฐมนตรี ประกาศกำหนด

แหล่งลานแร่

แหล่ง แร่ ทองคำ แบบทุติยภูมิ ที่ทองคำ หลุดจากหิน แล้ว สะสมตัว ตามเชิงเขา ลำห้วย หรือ ตะกอนกรวดทราย

อีเลคตรัม

โลหะผสม ธรรมชาติ ของทองคำ กับเงิน ที่มีเงินปน ตั้งแต่ 20% ขึ้นไป ตามคำอธิบาย ของกรมทรัพยากรธรณี

คำถามที่พบบ่อย เรื่อง แร่ ทองคำ และ ประทานบัตร

ตรวจทานเมื่อ กันยายน 2026 โดยอ้างอิง พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 ฉบับราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 26 ก หน้าข้อมูลทองคำ ของกรมทรัพยากรธรณี ข้อมูลแหล่งแร่ทองคำ ปี 2559 ของกรมทรัพยากรธรณี ตามที่ สมาคมค้าทองคำ สรุปไว้ รายงาน “23 ปี เหมืองทองอัครา” ของไทยพีบีเอส และ บทสัมภาษณ์ อธิบดี กพร. กับ สำนักข่าวอิศรา

ตัวเลข ทรัพยากร และ ข้อมูล นโยบาย เป็นข้อมูล ตามปี ที่แหล่งอ้างอิง เผยแพร่ และ อาจเปลี่ยนแปลงได้ ชื่อแหล่งแร่ และ เหมือง ที่กล่าวถึง เป็นเพียง ตัวอย่างทางธรณีวิทยา ฟาร์มโมนอท ไม่ได้ ค้นพบ แหล่งใด เป้าหมาย จากดาวเทียม เป็น เป้าหมายการสำรวจ ไม่ใช่ ทรัพยากรแร่ และ ต้องยืนยัน ด้วย การเก็บตัวอย่าง และ การเจาะ เนื้อหานี้ ไม่ใช่ คำแนะนำ ทางกฎหมาย หรือ การลงทุน ตรวจสอบ ข้อกำหนด ที่ใช้บังคับ กับ กพร. ก่อนยื่นคำขอ