Utafutaji wa Dhahabu kwa Satelaiti: Jinsi Unavyofanya Kazi

Utafutaji wa dhahabu kwa satelaiti ni nini?

Ni njia ya kuchunguza eneo lako la leseni kutoka angani kabla ya kupeleka watu, magari na vifaa uwandani. Satelaiti hupima mwanga unaorudi kutoka ardhini. Programu za kompyuta husoma vipimo hivyo na kuonyesha mahali ambapo miamba, nyufa na uso wa ardhi vinafanana na maeneo yenye dhahabu. Ripoti ya Farmonaut inakupa ramani ya maeneo hayo, yakipangwa kuanzia yale yenye dalili kali zaidi.

Jambo moja liwe wazi tangu mwanzo. Satelaiti haioni dhahabu yenyewe. Inaona rangi ya miamba, mabadiliko ya miamba, nyufa kubwa za ardhi na hali ya mimea. Dalili hizi huongoza mahali pa kwenda kwanza. Sampuli na uchimbaji wa majaribio ndio huthibitisha kilichopo chini ya ardhi.

Makala hii imeandikwa kwa wachimbaji wadogo na wenye leseni nchini Tanzania, Kenya, Uganda na mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Inaeleza satelaiti zinaona nini, unatuma nini kwetu, ripoti inachukua muda gani na unafanya nini baada ya kuipata. Maneno ya kitaalamu yanaelezwa mara moja, na neno la Kiingereza limewekwa kwenye mabano pale linapohitajika.

Satelaiti zinaona nini juu ya ardhi yako

Dhahabu mara nyingi hupatikana ndani ya mishipa ya quartz (mistari myeupe ya mwamba mgumu) na kwenye miamba iliyobadilishwa na maji moto yaliyotoka chini ya ardhi. Maji hayo huacha alama kwenye mwamba wa kando yake, na alama hizo ndizo satelaiti inaweza kuziona. Kuna vyanzo vinne vikuu vya dalili.

Rangi ya miamba na udongo

Kila aina ya mwamba na udongo huakisi mwanga kwa njia yake. Kamera ya satelaiti ya Sentinel-2 ina bendi 13 za mwanga (multispectral, yaani picha za rangi nyingi) na bendi zake kuu nne zinaona vitu vya ukubwa wa mita 10 (zingine ni mita 20 na 60), kulingana na ukurasa wa ESA kuhusu Sentinel-2. Mwamba wenye chuma kilichoota kutu (iron oxide) huonekana tofauti na mwamba safi. Tofauti hizo hupimwa kwa kila kipande cha picha.

Mabadiliko ya miamba

Maji moto yanapopita kwenye mwamba, hubadilisha madini yake (alteration kwa Kiingereza). Mwamba unaweza kuwa na kiasi kikubwa zaidi cha udongo wa mfinyanzi, sericite au kabonati kuliko mwamba wa kawaida ulio jirani. Hizi ni dalili muhimu karibu na mishipa ya dhahabu. Ripoti ya mfano ya Farmonaut inataja satelaiti ya ASTER kwa kazi hii. ASTER ina ukubwa wa kipande wa mita 15, 30 au 90 kulingana na bendi, kama inavyoonyesha ukurasa wa NASA na USGS kuhusu ASTER.

Mipasuko na nyufa za ardhi

Dhahabu mara nyingi hufuata mistari ya udhaifu wa mwamba, yaani mipasuko na nyufa (faults and fractures). Rada ya Sentinel-1 hutoa picha mchana na usiku, hata kukiwa na mawingu, kama SentiWiki ya Copernicus kuhusu Sentinel-1 inavyoeleza. Huu ni msaada mkubwa katika maeneo ya kitropiki yenye mawingu mengi. Rada huonyesha mistari ya ardhi, ukwaru wa uso na mpangilio wa miamba. Ramani ya urefu wa ardhi (DEM) na ramani ya sumaku ya dunia (EMAG-2) huongeza picha ya miundo ya chini.

Mimea na uso wa ardhi

Ardhi iliyo na madini mengi inaweza kuathiri mimea. Mimea inaweza kuwa na rangi tofauti au kukua vibaya juu ya miamba fulani. Picha za misimu mingi huonyesha mahali ambapo ardhi tupu inabaki wazi mwaka mzima na mahali ambapo udongo mzito unafunika mwamba. Sentinel-2 hupita juu ya eneo moja kila siku 5 hivi, kama SentiWiki ya Copernicus inavyoeleza, kwa hiyo kuna picha nyingi za kulinganisha.

Hakuna kipimo kimoja kinachotosha. Ripoti inaunganisha vipimo vyote kuwa alama moja kwa kila kipande cha picha. Eneo linapopata alama ya juu kwa vipimo vingi tofauti kwa wakati mmoja, dalili yake ni imara zaidi.

Unachotuma kwetu

Kuagiza ripoti ni rahisi. Unahitaji mambo matatu tu.

1. Mpaka wa eneo lako. Tuma viwianishi (coordinates) vya pembe za leseni, au faili ya KML au KMZ, au mchoro wa mpaka (polygon). Cheti cha leseni mara nyingi huorodhesha viwianishi. Unaweza pia kuchora mpaka kwenye Google Earth na kuuhifadhi kama KML.
2. Nchi. Tuambie eneo liko nchi gani, ili tuchague data na mazingira ya kijiolojia yanayofaa.
3. Madini unayotafuta. Dhahabu ni maarufu sana, lakini Farmonaut pia inashughulikia shaba, lithiamu, urani, tantalum, almasi na madini mengine zaidi ya 20, pamoja na mafuta, makaa ya mawe na vito.

Kiwango cha chini tunachopendekeza ni ekari 10, yaani takriban hekta 4. Baada ya kutuma ombi kupitia fomu ya nukuu, tunakujibu kwa maelezo ya agizo. Malipo yanapokelewa kwa PayPal, kiungo salama cha malipo au uhamisho wa benki wa Marekani.

▶ Video ya Kiingereza kuhusu utafutaji wa dhahabu kwa satelaiti nchini Tanzania. · 5:02

Inachukua muda gani: siku 5 hadi 20 za kazi

Ripoti hutolewa ndani ya siku 5 hadi 20 za kazi. Muda halisi unategemea ukubwa wa eneo na aina ya madini.

Wakati wa kusubiri, tumia muda kuhakikisha leseni yako iko hai na mipaka yake ni sahihi kwenye daftari la wizara. Miongozo ya Tanzania na Kenya imeorodheshwa chini, kwenye sehemu ya nchi za Afrika Mashariki.

Ripoti inaonyesha nini

Ripoti ya Farmonaut ni faili ya PDF yenye maelezo, pamoja na faili za ramani zenye viwianishi halisi (GIS) unazoweza kufungua kwenye programu za ramani. Ripoti ya mfano, yenye kurasa 86, inapatikana kwa kusoma kwenye ukurasa wa ripoti ya mfano (kwa Kiingereza). Mteja na data za mfano ni za majaribio, lakini muundo wa ripoti ni ule ule utakaoupata.

Kitovu cha ripoti ni maeneo yaliyopewa kipaumbele (priority zones). Kila eneo lina:

• mahali na ukubwa wake kwenye ramani ya leseni yako;
• kiwango cha uhakika: juu, kati au chini, kulingana na idadi ya vipimo huru vinavyokubaliana;
• kina cha madini chini ya uso, kinachokadiriwa kufikia takriban mita 225 hadi 250;
• maelezo ya kijiolojia: nyufa, mabadiliko ya miamba na aina ya mwamba;
• makadirio ya ukubwa wa mwamba wenye dalili za dhahabu.

Makadirio hayo ni lengo la utafutaji (exploration target). Si rasilimali iliyothibitishwa kwa viwango vya kimataifa kama JORC, NI 43-101 au SAMREC, na yanahitaji uthibitisho wa uwandani.

Ripoti ya kawaida (Premium) ina maeneo, ramani na maelezo. Ripoti ya Premium+ inaongeza TargetMax, ambayo inapendekeza pembe bora ya kuchimba kisima na ina mifano ya 3D ya miundo ya chini ya ardhi. Mifano hiyo husaidia kupanga uchimbaji wa majaribio kwa usahihi zaidi.

Kama unataka kuelewa mbinu nzima kwa undani, soma jinsi utafutaji wa madini kwa satelaiti unavyofanya kazi (kwa Kiingereza). Ukurasa wa ugunduzi wa madini kwa satelaiti unaeleza huduma kwa ufupi.

Jinsi ya kusoma eneo lililopewa kipaumbele

Ukifungua ripoti kwa mara ya kwanza, usianze na kila eneo. Fuata mpangilio huu mfupi.

• Anza na kiwango cha uhakika. Maeneo ya uhakika wa juu yana vipimo vingi huru vinavyokubaliana. Yatembelee kwanza.
• Angalia kina. Eneo lenye madini karibu na uso ni rahisi zaidi kuthibitisha kuliko eneo lililo mbali chini.
• Linganisha na unachokijua. Wachimbaji wa eneo lako wanajua mashimo ya zamani, mito inayobeba dhahabu na miamba ambayo wamewahi kukuta dhahabu ndani yake. Kama ramani ya satelaiti inakubaliana na ujuzi huo, una sababu nzuri ya kuanza hapo.
• Angalia ukubwa na umbo. Eneo refu na jembamba linaweza kufuata mshipa au ufa. Eneo pana na lenye umbo la mviringo linahitaji sampuli zaidi.

Ramani ya urefu wa ardhi, picha ya rangi halisi na ramani ya dalili ziko kwenye ripoti moja, kwa hiyo unaweza kulinganisha kila eneo na ardhi halisi kabla ya kwenda uwandani.

Hatua zinazofuata baada ya ripoti

Ripoti ni ramani ya kuanzia. Mpango wa kawaida wa kazi ni huu:

1. Tembelea maeneo ya kwanza kwa mguu. Chukua ripoti na kifaa cha GPS. Angalia miamba iliyo wazi, mishipa ya quartz na alama za uchimbaji wa zamani.
2. Chukua sampuli. Kusanya sampuli za udongo na miamba kutoka maeneo yaliyopewa kipaumbele, kisha zipeleke maabara kupimwa kiasi cha dhahabu (assay).
3. Linganisha matokeo. Eneo lenye dalili kali za satelaiti na sampuli zenye dhahabu ndilo linalostahili hatua inayofuata. Maeneo yasiyo na dhahabu kwenye sampuli unaweza kuyaacha.
4. Chimba visima vya majaribio (drilling). Visima vya majaribio hupima mwamba kwa kina. Chimba kwenye maeneo yaliyothibitishwa tu, na tumia pembe iliyopendekezwa kwenye ripoti yako.

Satelaiti inaonyesha dalili za uso na karibu na uso; sampuli na uchimbaji ndio huthibitisha. Kwa utaratibu huu unaelekeza kazi za uwandani kwenye maeneo machache yenye dalili kali, badala ya kutawanya juhudi katika eneo lote la leseni.

Afrika Mashariki: Tanzania, Kenya, Uganda na mashariki mwa DRC

Afrika Mashariki ina maeneo mengi yenye dhahabu. Mkoa wa Geita, kando ya Ziwa Victoria nchini Tanzania, ni mfano maarufu: USGS inaorodhesha mgodi wa Geita katika ripoti yake ya madini ya Tanzania. Hata hivyo, kila eneo la leseni lina historia yake, na ripoti hutazama eneo lako peke yake.

Tanzania. Soma mwongozo wa cadastre ya madini Tanzania kuona jinsi ya kutafuta na kuangalia leseni. Kwa mfano wa dhahabu nchini humo, angalia utafutaji wa dhahabu Tanzania kwa satelaiti. Pia kuna mwongozo wa leseni na mrabaha wa Tanzania (kwa Kiingereza).

Kenya. Mwongozo wa tovuti ya cadastre ya Kenya na leseni (kwa Kiingereza) unaonyesha hatua za kuangalia na kuomba leseni.

Uganda na mashariki mwa DRC. Kanuni za leseni ni tofauti kila nchi. Mwongozo wa tovuti za cadastre kwa nchi (kwa Kiingereza) unakusanya viungo vya kila nchi. Wachimbaji wadogo wanaweza pia kusoma mwongozo wa leseni ya uchimbaji mdogo (kwa Kiingereza).

Kabla ya kuomba leseni yoyote, thibitisha masharti na wizara ya madini ya nchi husika.

▶ Video ya Kiingereza kuhusu utafutaji wa dhahabu kwa satelaiti nchini Kenya. · 6:07

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara (FAQ)

Je, satelaiti inaweza kuona dhahabu moja kwa moja?

Hapana. Satelaiti inaona rangi ya miamba na udongo, mabadiliko ya miamba, mipasuko, nyufa na mimea. Dalili hizi zinaonyesha mahali ambapo dhahabu inaweza kuwepo. Sampuli na uchimbaji wa majaribio ndio huthibitisha.

Ni taarifa gani ninahitaji kutuma ili kupata ripoti?

Mpaka wa eneo lako (viwianishi, KML, KMZ au poligoni), nchi na madini unayotafuta. Tunapendekeza eneo la angalau ekari 10.

Ripoti inachukua muda gani?

Siku 5 hadi 20 za kazi, kulingana na ukubwa wa eneo na aina ya madini.

Je, ripoti inaweza kutumika kwa madini mengine, si dhahabu tu?

Ndiyo. Farmonaut inashughulikia madini zaidi ya 20, ikiwemo shaba, lithiamu, urani na almasi, pamoja na mafuta, makaa ya mawe na vito. Taja madini unayotaka kwenye ombi lako.

Baada ya ripoti, nifanye nini?

Tembelea maeneo yaliyopewa kipaumbele, chukua sampuli za udongo na miamba, zipime maabara, kisha chimba visima vya majaribio kwenye maeneo yaliyothibitishwa.

Ninawezaje kuomba nukuu?

Jaza fomu ya ombi la nukuu au tembelea mining.farmonaut.com.